In haar boek The Rise and Fall of the Artificial State analyseert historicus Jill Lepore hoe private tech-bedrijven in Silicon Valley geleidelijk functies van de democratische overheid hebben overgenomen.
De kernpunten uit het artikel zijn:
- De Kunstmatige Staat: Lepore beschrijft een verschuiving naar bestuur door algoritmen en corporaties, waarbij de liberale democratie wordt vervangen door een technocratisch systeem zonder publiek mandaat.
- Misinterpretatie van Sciencefiction: Ze stelt dat figuren als Elon Musk en Sam Altman waarschuwende sciencefictionverhalen (zoals The Machine Stops) niet als waarschuwingen, maar als handleidingen voor de toekomst gebruiken.
- Het Digitale Dorpsplein: Lepore bekritiseert de illusie dat platformen zoals Twitter een representatieve publieke ruimte vormen; in werkelijkheid versterken ze extremen en vervormen ze het democratische beeld.
- Onvermijdelijk Falen: Volgens Lepore is de kunstmatige staat gedoemd omdat deze de mens vervreemdt van de natuur, terwijl hij paradoxaal genoeg volledig afhankelijk is van natuurlijke hulpbronnen.
- Oplossing: Ze pleit voor een terugkeer naar democratische controle en stelt dat historisch inzicht essentieel is om noodzakelijke vangrails voor nieuwe technologieën te bouwen.
Historica Jill Lepore stelt: Silicon Valley interpreteert sciencefiction verkeerd en ondermijnt de democratie
In een gesprek met TechCrunch sprak Lepore — historicus aan Harvard en staff writer bij The New Yorker, onlangs Pulitzerprijs-winnaar voor haar geschiedenis van de Amerikaanse grondwet — over de ontwikkeling van wat zij beschrijft als "het idee dat we zouden moeten leven onder een kunstmatige staat of een bestuur door machines."
"Ik ben niet anti-technologie," benadrukt Lepore. In plaats daarvan is haar kritiek gericht op de manier waarop private ondernemingen in toenemende mate taken van de staat op zich hebben genomen.
Hoewel het boek van Lepore technocratische filosofieën onderzoekt die eeuwen teruggaan, betoogt ze dat veel leiders in Silicon Valley — met Elon Musk als prominent voorbeeld — een toekomst lijken in te luiden die is afgeleid van verkeerd begrepen pulp-sciencefiction en stripboeken. "Wat grappig is aan Musk," zegt ze, "is dat de dingen waar hij van houdt eigenlijk al zijn politieke overtuigingen volledig weerspreken."
Wat is de 'kunstmatige staat'?
Met de kunstmatige staat bedoelt Lepore een type staat die de liberale democratische natiestaat in de Verenigde Staten en wereldwijd vervangt. Het is zowel een concreet construct als een idee. In haar boek volgt ze de opkomst van het idee dat we zouden moeten leven onder een bestuur door machines, maar ze analyseert ook de notie dat dit onvermijdelijk zal falen.
Lepore ziet deze ontwikkeling in sombere termen: een einde aan eeuwen van democratie en gelijke rechten. Ze maakt echter een scherp onderscheid tussen technologie zelf en de kunstmatige staat. Haar probleem is niet de technologische innovatie, maar het feit dat private bedrijven functies van de staat overnemen zonder dat daarvoor toestemming is gegeven door de bevolking.
Volgens Lepore begon dit proces gradueel en vaak per ongeluk, gedreven door een verlangen naar efficiëntie, snelheid en lage kosten. Echter, in de afgelopen 20 tot 25 jaar zijn deze beslissingen doelbewust geworden, als een soort usurpatie van de rol van de natiestaat. Ze verwijst hierbij naar futuristen en libertariërs uit de jaren '90 die het internet wilden gebruiken als middel om de natiestaat uit te wissen.
Van persoonlijke bevrijding naar technocratische fantasie
Lepore onderzoekt ook de alternatieve paden die niet zijn bewandeld. Ze wijst op de Telecommunicatiewet van 1996, die volgens velen een fout was die voortkwam uit een specifiek politiek moment.
Een ander cruciaal punt is de beroemde Macintosh-advertentie "1984" van Apple. In die tijd presenteerde Apple de persoonlijke computer als het instrument dat het totalitarisme (gesymboliseerd door de grote IBM-mainframes) zou vernietigen en een nieuw tijdperk van persoonlijke bevrijding zou inluiden.
Lepore stelt echter dat dit slimme marketing was, geen politieke filosofie. Ze ziet nu een verschuiving waarbij leiders in Silicon Valley deze "cartoonversie" van bevrijding serieus nemen. Ze noemt voorbeelden zoals:
- Anthropic die een moraalfilosoof inhuurde om een 'grondwet' te schrijven.
- Sam Altman die suggereerde dat een AI-president een goed idee zou zijn.
Volgens Lepore nemen deze bedrijven de uiterlijke kenmerken van een natiestaat en de functies van de democratie over, zonder over een werkelijke politieke filosofie te beschikken.
De illusie van het digitale dorpsplein
Het voorbeeld van Twitter illustreert hoe technologie onbedoeld democratische processen kan verstoren. In het begin was Twitter een speels platform, maar gaandeweg begonnen politici het te gebruiken om hun macht te vergroten en jongere doelgroepen te bereiken. Uiteindelijk begon Twitter zichzelf te presenteren als een "digitaal dorpsplein" (town hall).
Lepore noemt dit idee "volkomen absurd". Objectief gezien was Twitter geen representatie van het electoraat, maar een machine die extremen versterkte. Slechts een kleine fractie van de gebruikers was verantwoordelijk voor het overgrote deel van de politieke berichten. Wanneer politici Twitter gebruiken om de stemming van het volk te peilen, krijgen ze daardoor een sterk vervormd beeld.
Sciencefiction als waarschuwing en handleiding
Het tweede deel van Lepores boek richt zich op sciencefiction. Ze identificeert een literaire traditie waarin machines steeds geavanceerder worden, menselijke functies overnemen en uiteindelijk de mensheid gaan regeren of zelfs vernietigen. Deze verhalen gaan terug tot de jaren 1850 en reflecteren de angsten rondom het industrialisme.
Lepore observeert dat veel mensen (vooral studenten) denken dat technologische verandering synoniem is aan vooruitgang. Dit idee ontstond in de 19e eeuw, mede door de invloed van Darwins evolutietheorie. Hierdoor raakten morele vooruitgang en persoonlijke vrijheid op de achtergrond.
Ze haalt het verhaal The Machine Stops (1909) van E.M. Forster aan, waarin mensen in geïsoleerde cellen leven en volledig afhankelijk zijn van een allesregulerende machine. Volgens Lepore lezen figuren als Musk en Altman dit soort waarschuwingsverhalen niet als waarschuwingen, maar als handleidingen voor de toekomst.
Waarom de kunstmatige staat gedoemd is
Volgens Lepore is de kunstmatige staat inherent gedoemd te mislukken vanwege de spanning tussen technologie en de natuurlijke wereld. Om een kunstmatige staat op te richten, moet de mens vervreemd worden van de natuur, terwijl diezelfde staat juist afhankelijk is van natuurlijke hulpbronnen om te kunnen functioneren. Een bewoonbare planeet kan niet overleven als er volledig wordt vertrouwd op de apparaten van een kunstmatige staat.
De noodzaak van democratische controle en historie
Op de vraag hoe de "kunstmatige staat" verslagen kan worden, pleit Lepore voor een terugkeer naar echte democratie: beslissingen moeten worden genomen in overleg met de burgers. Ze ziet dit terug in lokale protesten tegen de bouw van datacenters, waarbij burgers vragen stellen over energieverbruik, waterconsumptie en lokale werkgelegenheid.
Tot slot reflecteert Lepore op haar eerdere kritiek op het concept van "disruptive innovation" (ontrichtende innovatie) van Clayton Christensen. Ze stelt dat dit idee vaak onterecht als een natuurwet wordt gepresenteerd, terwijl het in feite een theorie over waarom bedrijven falen is.
Lepore betreurt dat historici te weinig in gesprek zijn met technologen en ondernemers. Historische kennis over hoe we bijvoorbeeld omgingen met de komst van de auto — inclusief het creëren van verkeersregels en verzekeringssystemen — zou essentieel kunnen zijn bij het bouwen van vangrails voor huidige technologieën.
Historica Jill Lepore stelt: Silicon Valley interpreteert sciencefiction verkeerd en ondermijnt de democratie
In een gesprek met TechCrunch sprak Lepore — historicus aan Harvard en staff writer bij The New Yorker, onlangs Pulitzerprijs-winnaar voor haar geschiedenis van de Amerikaanse grondwet — over de ontwikkeling van wat zij beschrijft als "het idee dat we zouden moeten leven onder een kunstmatige staat of een bestuur door machines."
"Ik ben niet anti-technologie," benadrukt Lepore. In plaats daarvan is haar kritiek gericht op de manier waarop private ondernemingen in toenemende mate taken van de staat op zich hebben genomen.
Hoewel het boek van Lepore technocratische filosofieën onderzoekt die eeuwen teruggaan, betoogt ze dat veel leiders in Silicon Valley — met Elon Musk als prominent voorbeeld — een toekomst lijken in te luiden die is afgeleid van verkeerd begrepen pulp-sciencefiction en stripboeken. "Wat grappig is aan Musk," zegt ze, "is dat de dingen waar hij van houdt eigenlijk al zijn politieke overtuigingen volledig weerspreken."
Wat is de 'kunstmatige staat'?
Met de kunstmatige staat bedoelt Lepore een type staat die de liberale democratische natiestaat in de Verenigde Staten en wereldwijd vervangt. Het is zowel een concreet construct als een idee. In haar boek volgt ze de opkomst van het idee dat we zouden moeten leven onder een bestuur door machines, maar ze analyseert ook de notie dat dit onvermijdelijk zal falen.
Lepore ziet deze ontwikkeling in sombere termen: een einde aan eeuwen van democratie en gelijke rechten. Ze maakt echter een scherp onderscheid tussen technologie zelf en de kunstmatige staat. Haar probleem is niet de technologische innovatie, maar het feit dat private bedrijven functies van de staat overnemen zonder dat daarvoor toestemming is gegeven door de bevolking.
Volgens Lepore begon dit proces gradueel en vaak per ongeluk, gedreven door een verlangen naar efficiëntie, snelheid en lage kosten. Echter, in de afgelopen 20 tot 25 jaar zijn deze beslissingen doelbewust geworden, als een soort usurpatie van de rol van de natiestaat. Ze verwijst hierbij naar futuristen en libertariërs uit de jaren '90 die het internet wilden gebruiken als middel om de natiestaat uit te wissen.
Van persoonlijke bevrijding naar technocratische fantasie
Lepore onderzoekt ook de alternatieve paden die niet zijn bewandeld. Ze wijst op de Telecommunicatiewet van 1996, die volgens velen een fout was die voortkwam uit een specifiek politiek moment.
Een ander cruciaal punt is de beroemde Macintosh-advertentie "1984" van Apple. In die tijd presenteerde Apple de persoonlijke computer als het instrument dat het totalitarisme (gesymboliseerd door de grote IBM-mainframes) zou vernietigen en een nieuw tijdperk van persoonlijke bevrijding zou inluiden.
Lepore stelt echter dat dit slimme marketing was, geen politieke filosofie. Ze ziet nu een verschuiving waarbij leiders in Silicon Valley deze "cartoonversie" van bevrijding serieus nemen. Ze noemt voorbeelden zoals:
- Anthropic die een moraalfilosoof inhuurde om een 'grondwet' te schrijven.
- Sam Altman die suggereerde dat een AI-president een goed idee zou zijn.
Volgens Lepore nemen deze bedrijven de uiterlijke kenmerken van een natiestaat en de functies van de democratie over, zonder over een werkelijke politieke filosofie te beschikken.
De illusie van het digitale dorpsplein
Het voorbeeld van Twitter illustreert hoe technologie onbedoeld democratische processen kan verstoren. In het begin was Twitter een speels platform, maar gaandeweg begonnen politici het te gebruiken om hun macht te vergroten en jongere doelgroepen te bereiken. Uiteindelijk begon Twitter zichzelf te presenteren als een "digitaal dorpsplein" (town hall).
Lepore noemt dit idee "volkomen absurd". Objectief gezien was Twitter geen representatie van het electoraat, maar een machine die extremen versterkte. Slechts een kleine fractie van de gebruikers was verantwoordelijk voor het overgrote deel van de politieke berichten. Wanneer politici Twitter gebruiken om de stemming van het volk te peilen, krijgen ze daardoor een sterk vervormd beeld.
Sciencefiction als waarschuwing en handleiding
Het tweede deel van Lepores boek richt zich op sciencefiction. Ze identificeert een literaire traditie waarin machines steeds geavanceerder worden, menselijke functies overnemen en uiteindelijk de mensheid gaan regeren of zelfs vernietigen. Deze verhalen gaan terug tot de jaren 1850 en reflecteren de angsten rondom het industrialisme.
Lepore observeert dat veel mensen (vooral studenten) denken dat technologische verandering synoniem is aan vooruitgang. Dit idee ontstond in de 19e eeuw, mede door de invloed van Darwins evolutietheorie. Hierdoor raakten morele vooruitgang en persoonlijke vrijheid op de achtergrond.
Ze haalt het verhaal The Machine Stops (1909) van E.M. Forster aan, waarin mensen in geïsoleerde cellen leven en volledig afhankelijk zijn van een allesregulerende machine. Volgens Lepore lezen figuren als Musk en Altman dit soort waarschuwingsverhalen niet als waarschuwingen, maar als handleidingen voor de toekomst.
Waarom de kunstmatige staat gedoemd is
Volgens Lepore is de kunstmatige staat inherent gedoemd te mislukken vanwege de spanning tussen technologie en de natuurlijke wereld. Om een kunstmatige staat op te richten, moet de mens vervreemd worden van de natuur, terwijl diezelfde staat juist afhankelijk is van natuurlijke hulpbronnen om te kunnen functioneren. Een bewoonbare planeet kan niet overleven als er volledig wordt vertrouwd op de apparaten van een kunstmatige staat.
De noodzaak van democratische controle en historie
Op de vraag hoe de "kunstmatige staat" verslagen kan worden, pleit Lepore voor een terugkeer naar echte democratie: beslissingen moeten worden genomen in overleg met de burgers. Ze ziet dit terug in lokale protesten tegen de bouw van datacenters, waarbij burgers vragen stellen over energieverbruik, waterconsumptie en lokale werkgelegenheid.
Tot slot reflecteert Lepore op haar eerdere kritiek op het concept van "disruptive innovation" (ontrichtende innovatie) van Clayton Christensen. Ze stelt dat dit idee vaak onterecht als een natuurwet wordt gepresenteerd, terwijl het in feite een theorie over waarom bedrijven falen is.
Lepore betreurt dat historici te weinig in gesprek zijn met technologen en ondernemers. Historische kennis over hoe we bijvoorbeeld omgingen met de komst van de auto — inclusief het creëren van verkeersregels en verzekeringssystemen — zou essentieel kunnen zijn bij het bouwen van vangrails voor huidige technologieën.
Groetjes,