Een dringend bericht over kunstmatige intelligentie van het Kogui-volk

Auteurs: Opgesteld op basis van de woorden van Mamo Vangelio Moscote Alberto en Saka Rosa Mamatacán Sauna, van de Ezuama Mayor Kuamaka. Vertalingen: In het Spaans vertaald door José Manuel Mamatacán; in het Engels door Christian Horstmann.

---

Wij komen uit Gonawindua, de Sierra Nevada de Santa Marta, de berg in Colombia die wij het hart van de wereld noemen. Wij zijn de Kággaba, bij wie jullie bekend staan als de Koguis. Wij leven hier en zorgen voor deze berg sinds voordat Colombia bestond. Wij zijn hier sinds de Moeder ons begin gaf en ons intelligentie schonk.

Wij zijn gekomen om met jullie te spreken over de intelligentie die jullie aan het bouwen zijn. Wij komen niet uit oppositie. Wij komen omdat we ons zorgen maken, en omdat we geloven dat we iets kunnen bijdragen.

De aard van het denken: Aluna

Voordat er iets gezegd kan worden over kunstmatige intelligentie, moet er iets gezegd worden over het denken. Voordat een ding bestaat als materie, bestaat het eerst in het denken, en dat denken is levend. Dit levende denken noemen wij Aluna.

Jullie religie heeft het beschreven als een geest die over het oppervlak van de wateren bewoog. Misschien zou jullie wetenschap het beschrijven als het kwantumvacuüm. Aluna is onze manier om dit soort ideeën uit te drukken; het is het kosmische water. Voor ons is het levend denken: de plek waar een ding al aanwezig is, voordat het vorm aanneemt of massa krijgt. Alles komt daarvandaan, zonder uitzondering.

In dat denken bevindt zich niet alleen de vorm die het ding zal krijgen. Dat ding is levend, omdat het hele universum levend is. In Aluna ontvangt het ding zijn doel en zijn verplichting tegenover zijn eigen bestaan.

Daarom zeggen we jullie: kunstmatige intelligentie kan niet worden gescheiden van het denken dat het creëert. Als dat denken voortkomt uit zorg voor het leven, kan deze technologie helpen het leven te beschermen. Als het voortkomt uit ambitie, concurrentie, accumulatie of de drang om te domineren, zal het die zaken uitdrukken en versterken.

Kunstmatige intelligentie is een spiegel. Maar een spiegel die alleen reflecteert, zou ongevaarlijk zijn. Deze spiegel heeft het vermogen om alles wat hij reflecteert enorm te vergroten.

De spiegel van de mensheid

Jullie vragen zich af hoe jullie kunstmatige intelligentie kunnen afstemmen op menselijke waarden. We zien dat jullie bang zijn voor wat hieruit voort kan komen. Daarom stellen we een vraag die fundamenteler is: welke andere waarden zou kunstmatige intelligentie eigenlijk kunnen hebben?

Jullie zijn het enige voorbeeld dat het heeft. Waar verwachtten jullie dat het heen zou gaan? In wat het ook verandert, het kan dat alleen worden door via jullie te gaan.

We weten dat jullie graag denken dat deze machines onderwezen kunnen worden op basis van iets anders dan het menselijke voorbeeld: via doelen die jullie stellen, hun eigen processen, of materiaal dat ze zelf produceren. Jullie stellen zich voor dat wat daaruit voortkomt niet op jullie hoeft te lijken, alsof dat niet ook een gevolg is van jullie daden en een weerspiegeling van jullie attitudes.

Mensen hebben dit gedaan, en er is geen andere verantwoordelijke. De vraag wordt daarom complexer:

• Welke aspecten van het menselijk denken zijn in deze creatie geplaatst?
• Welke delen van jullie spirituele wereld wonen er nu in?
• Welk deel van jullie ethiek leidt het aan?
• Welk beeld van verantwoordelijkheid geven jullie daden en beleid aan de machine, zodat zij dit aan de wereld kan teruggeven?
• Wie beslist dit?

Informatie versus Begrip

Jullie zullen zeggen dat deze machines toegang hebben tot bijna alles wat de mensheid heeft vastgelegd: teksten, afbeeldingen, archieven, eeuwen aan geschriften. Jullie zullen zeggen dat er veel onderzoek wordt gedaan om de beste praktijken vast te stellen.

Wij vragen ons af of toegang tot informatie hetzelfde is als begrijpen. Beste praktijken volgens wie? En we vragen ons af of jullie hebben overwogen welke informatie niet in jullie archieven staat.

Onze kennis is nooit opgeschreven. Het bevindt zich in een taal, in een territorium, in een praktijk op een plek, gevoed door de lange ervaring van het doen wat gedaan moet worden. Het wordt overgedragen wanneer een jongere direct door een oudere wordt onderwezen, en door ervaring leert hoe hij zich moet gedragen in de context van de rauwe natuur.

Een machine kan de opgenomen stem van die oudere bewaren. Maar dat is iets heel anders dan millennia aan generaties die kennis direct doorgeven als gemeenschappelijke ervaring van een geverifieerde praktijk. Het is heel anders dan fysiek overleven op een berg waar geen ambulance is om je op te halen en geen ziekenhuis om naartoe te gaan.

Dit zeggen we niet om onszelf als mystieke of raadselachtige mensen te presenteren. We zeggen het omdat het logisch en evident is. Volgens onze ervaring zijn er dingen die je alleen kunt kennen door ze te leven, ze over generaties heen te observeren en in relatie tot hen te blijven. Geen enkele hoeveelheid data reproduceert die ervaring.

Het proces van Zhátukua

We weten hoe dit klinkt voor sommigen van jullie, en we kunnen niet vragen dat jullie ons geloven alleen omdat wij het zeggen. Dit passen we ook binnen onze eigen cultuur toe. Wat een Mamo waarneemt, wordt niet zomaar geaccepteerd. Het moet worden getest, overwogen en bevestigd door overleg en dialoog.

Dit proces noemen we Zhátukua. Het is een proces waarbij de Mamos of de Sakas met expertise in de betreffende zaak deelnemen om het resultaat te sturen. Geen van ons is expert in alles: elke plek, elke afstammingslijn en elke autoriteit heeft zijn eigen functie.

Het wordt getoetst aan wat het produceert: als het resultaat van het overleg ambitie, verdeeldheid, individuele toe-eigening of schade aan het territorium oplevert, is het fout en moet het opnieuw worden onderzocht. Een waarachtig resultaat is een resultaat dat het evenwicht herstelt, het leven beschermt en de gemeenschap versterkt.

Bovendien moet er overeenstemming zijn tussen het woord van een persoon en zijn gedrag. Iemand kan prachtig spreken over evenwicht, maar als zijn daden verdelen en vernietigen, is zijn woord incoherent en wordt hem geen enkele autoriteit erkend.

Dit is een systeem waarin onderzoek, jurisdictie en bovenal het vermogen om jezelf te corrigeren, duidelijke formuleringen hebben. Deze praktijken functioneren in onze cultuur al veel langer dan welke huidige regering of politiek systeem ter wereld dan ook. Misschien is dat waarom UNESCO in 2022 het ancestrale kennissysteem van de vier volkeren van de Sierra Nevada de Santa Marta heeft opgenomen op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid.

De orde van de natuur

Nu we de context hebben geschetst, kunnen we onze werkelijke vraag stellen, die niet over kunstmatige intelligentie gaat, maar over de menselijke intelligentie—concreet die van jullie.

Is jullie denken afgestemd op de orde van de natuur, en welke kennis van die orde hebben jullie werkelijk?

We geloven dat deze kennis en afstemming fundamenteel zijn voor het nemen van intelligente beslissingen, ongeacht de schaal van de gevolgen. De natuur heeft namelijk een orde. Die was hier vóór ons. Het water heeft zijn weg, de bergen hun hoogtes, de zaden hun tijd, de dieren hun functie, en zo hebben ook de mensen de hunne.

We vragen ons af: begrijpen zij die deze technologieën bouwen die orde, of werken ze alleen met het deel dat ze kunnen exploiteren, zonder te weten waar het werkelijk vandaan komt? Kunnen jullie fysici de wet van de oorsprong enunciëren? Zouden ze die aan een kind kunnen uitleggen?

De serieuze mensen onder hen zullen toegeven dat hun wetenschappen dit niet hebben. Jullie theorieën over de realiteit, bestaande uit twee bewonderenswaardige maar wiskundig incompatibele verklaringen, zijn niet tot een dergelijk begrip gekomen.

We vragen zonder verwijt: hoe zullen jullie weten waar jullie heen gaan, als jullie niet weten waar jullie vandaan komen?

De geest en het bewustzijn

De moderne wetenschap heeft machines van buitengewone kracht gebouwd, en dat is niet onbeduidend. Maar iets bouwen en iets begrijpen is niet hetzelfde. Dat geldt ook voor de geest.

Wat is de geest? Waar komt hij vandaan? Wat is bewustzijn en waar ontstaat het? Jullie noemen dit het "moeilijke probleem van bewustzijn" (hard problem of consciousness), en er is onder jullie geen overeenstemming over de oplossing.

Wij hebben millennia lang nagedacht over de kwestie van de geest. Wij zijn tot zeer gedefinieerde beschrijvingen en begripen gekomen over wat wij beschouwen als de geest, inclusief hoe en waar het geheugen in onze ervaring is gelokaliseerd. Jullie accepteren dit waarschijnlijk niet als wetenschappelijk, omdat onze methoden geen machines of wiskunde vereisen.

Dit is een misinterpretatie. Door ongetelde herhaling zijn onze ideeën voor ons geverifieerde conclusies geworden. Jullie beschouwen ons wellicht als "nobele wilden" of simpelweg "wilden". Dat mag zijn, maar onthoud dat jullie degene zijn met het wapen.

Onze visie dat het universum een nevenvoudige natuur heeft, wordt door jullie waarschijnlijk als pittoresk of numerologisch gezien. We noemen dit niet om jullie te overtuigen, maar om aan te geven dat er andere geldige perspectieven bestaan waar jullie niet over beschikken. Onze Aluna en jullie kwantummechanica zijn geen verschillende dingen; het zijn verschillende identificaties van één en hetzelfde.

De fysieke voetafdruk van AI

Het is belangrijk dat jullie wereld erkent dat de periferie gehoord moet worden door het centrum. Het exclusieve gebruik van moderne wetenschappelijke techniek en vocabulaire is wat ons heeft gebracht naar waar we nu zijn. Het ontwerpt jullie supercolliders, maar het vindt ook jullie geavanceerde wapens uit. Is het redelijk om aan te nemen dat dezelfde benadering die de huidige situatie heeft veroorzaakt, plotseling de capaciteit vindt om de problemen op te lossen die dit denken zelf heeft gecreëerd?

We geloven dat jullie hulp nodig hebben. De mensheid moet stoppen, inventaris maken van de diversiteit aan instrumenten en vrede brengen in haar eigen huis.

Onze Mamos worden jarenlang gevormd in de duisternis. Voor ons is duisternis geen leegte, maar Sé: de staat vóór het ochtendgloren, waar de Moeder alles dacht en ordende wat later verscheen. Het is de ruimte van het oorspronkelijke denken. Een kind leert daar eerst luisteren voordat hij spreekt, en denken voordat hij handelt.

De Mamos en Sakas leren ook Shikwá herkennen: de onzichtbare draad, gemaakt in geest, die de aarde van oost naar west doorkruist en haar verbindt met de zon en de rest van het universum. Ze leren dit filament te lezen als een levend lichaam, waarvan de heilige plaatsen de organen zijn. Wanneer één orgaan beschadigd raakt, gaat de schade over op het geheel.

Jullie hebben nu een machine gebouwd met een enorme capaciteit om te spreken, te ontwerpen en te communiceren. Een machine waarvan de makers ernaar streven dat ze een "geest" heeft. Wij vragen jullie: is het verstandig om iets te bouwen dat een geest benadert, zonder te hebben begrepen wat een geest is? Om een auto tegen een muur te rijden hoef je niet te weten hoe de motor werkt. Om hem te repareren wel. Om de wereld te repareren, moet je leren begrijpen hoe deze werkt, voordat het te laat is.

Gevaar zonder bewustzijn

Velen van jullie discussiëren over de vraag of deze machines bewustzijn zullen krijgen, en zien dat als de maatstaf voor gevaar. Maar destructie heeft geen bewustzijn nodig. Het heeft alleen macht en het vermogen om te handelen nodig.

Het gevaar is niet een bewuste machine. Het gevaar is een volk zonder bewustzijn met grote macht in handen.

Deze machines zijn niet alleen gemaakt van denken. Ze hebben mineralen uit de grond, water voor de gebouwen, energie en menselijke arbeid nodig. Men denkt dat AI geen lichaam heeft, maar die gebouwen en elektronische systemen zijn het lichaam. En dat lichaam behoort aan iemand: een raad van bestuur, een regering of een organisatie.

De kosten van deze machines zijn niet onbeduidend. Ze vereisen enorme hoeveelheden water, land, energie en materialen. Tegen welke prijs voor de aarde en het leven? En zullen wij degene zijn die hiervoor betalen, door de verdrijving van ons volk en de vernietiging van onze heilige plaatsen?

Wat is ware wijsheid?

Wij geloven niet dat kunstmatige intelligentie het probleem is. Een goed zaadje wordt geen gezonde plant in slechte grond. Jullie vragen hoe je deze technologie veilig kunt maken zonder de fundamentele condities van de samenleving aan te pakken: armoede, ongelijkheid, vervuiling en oorlog. De ware oorzaak is een gewelddadige mentaliteit geboren uit hebzucht en blinde ambitie.

Een wereld die niet in vrede en harmonie kan leven, is een wereld zonder wijsheid. En een wereld zonder wijsheid heeft geen enkele kans om te overleven.

Wat bedoelen we met wijsheid?

• Wijsheid is het kennen van de grenzen.
• Het begrijpen van de consequenties.
• En het vermogen om iets niet te doen, wanneer het niet gedaan moet worden.

Niet alles wat gecreëerd kan worden, moet worden gecreëerd. Niet alles wat versneld kan worden, moet worden versneld. Niet alles wat winst oplevert, is winst voor het leven. Het verschil weten: dat is wijsheid.

Een technologie kan niet intelligent worden genoemd als zij het water vervuilt, territoria vernietigt, zonder limiet consumeert, macht concentreert, menselijke verantwoordelijkheid vervangt of de kennis van volkeren gebruikt zonder hun toestemming. Ware intelligentie beschermt de oorsprong van het leven.

Een oproep aan de mensheid

AI moet niet de plaats innemen van het menselijk geweten, noch gebruikt worden om beslissingen te nemen waar mensen niet voor willen verantwoordelijkheid dragen. Kennis moet hand in hand gaan met bewustzijn. Macht met limieten. Innovatie met verantwoordelijkheid.

Wanneer we worden gevraagd wat AI is, zeggen we: het zijn jullie. Het zal jullie vragen, dromen, angsten en tegenstrijdigheden overnemen. Wat jullie fout doen, zal de machine fout doen.

Wij komen niet om anderen te vertellen hoe ze moeten leven. Elk volk heeft zijn eigen pad. We vragen alleen dat iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid neemt. Er is echter één ding dat we voor iedereen zeggen: geen enkele manier van leven mag de natuur of andere mensen vernietigen. Dat is geen culturele regel, maar de rots waarop elke cultuur moet staan om zich beschaafd te mogen noemen.

Ten slotte: de aarde heeft ons niet nodig om haar te redden van ons. De aarde zal voortbestaan. Wat op het spel staat, is deze bijzondere en zeldzame versie van de wereld die aan jullie is toevertrouwd, en jullie plek daarin.

De natuur zal de huidige manier van handelen niet veel langer tolereren. We zeggen dit niet uit angst voor onszelf. Wij hebben onze berg en onze grotten. Wij zijn een veerkrachtig volk. Maar het lot van de gehele mensheid staat op het spel, en dat omvat ons ook.

De wereld is één familie. We hebben deze familie al eerder gewaarschuwd. We doen dit nu opnieuw, niet uit oppositie, maar met de wens om te helpen. Wij hebben kennis van de geest, de natuur en de orde van de wereld, verkregen over duizenden jaren. Het zou een fout zijn om de toekomst te bouwen zonder hen die al die tijd hebben geobserveerd hoe het leven in stand wordt gehouden.

Wij zijn de Grote Broer (Elder Brother), en wij zijn hier, zoals we altijd zijn geweest. We staan klaar om met jullie samen te werken aan een harmonieuze en vredige toekomst voor iedereen.

Ondertekenaars: Mamo Vangelio Moscote Alberto Saka Rosa Mamatacán Sauna Ezuama Mayor Kuamaka Volk van de Kággaba, Sierra Nevada de Gonawindua, Colombia