Naturalisatie in Japan

Aanvulling: Ik heb online wat reacties gezien en waardeer de vriendelijke reacties. Als je overweegt om naturalisatie aan te vragen, moedig ik je aan om contact op te nemen met je lokale Legal Affairs Bureau. Volg de instructies die zij je geven, en niet de dingen die je op internet leest op de blog van een willekeurige gringo. De onderstaande lijst met vereiste documenten is intimiderend, maar jouw zaak zal niet hetzelfde zijn als die van iemand anders. Elke aanvraag wordt individueel behandeld, dus de enige betrouwbare bron is het Ministerie van Justitie, niet ik.

De eerste poging (2012)

In 2012 was ik bij het Legal Affairs Bureau voor iets anders en besloot ik dat ik wilde starten met het proces van naturalisatie. Ik had er al lange tijd over nagedacht en stapte naar de afdeling die naturalisaties behandelt.

De Japanse overheid heeft het proces om het Japans staatsburgerschap te verkrijgen bewust ondoorzichtig gemaakt. Het vereist uitgebreide documentatie, duurt minstens een jaar en de uitkomst is gedeeltelijk gebaseerd op subjectieve beoordelingen.

Tijdens mijn eerste bezoek in 2012 luisterde een oudere ambtenaar van het Ministerie van Justitie vriendelijk naar mijn initiële consultatie. Normaal gesproken is hiervoor een afspraak nodig, maar hij maakte tijd voor me. Dat zou vandaag de dag niet meer gebeuren; er doen nu veel meer mensen aanvraag voor het staatsburgerschap. Het bureau voor Hachioji was destijds gevestigd in Minami Osawa, aan de zuidrand van de stad, wat ongeveer 40 minuten rijden of reizen was. Inmiddels is het bureau teruggeplaatst in het centrum, vlakbij de rechtbank.

In een kleine consultatieruimte stelde de ambtenaar routinevragen over mijn nationaliteit, het aantal jaren dat ik in Japan woonde, mijn burgerlijke staat en familieomstandigheden. Ik was trots op mijn vloeiende beheersing van de Japanse taal, mijn activiteiten in de gemeenschap en mijn ervaring in de Japanse politiek. Onbewust verwachtte ik waarschijnlijk erkend te worden voor mijn "uitzonderlijkheid".

De ambtenaar had echter genoeg mensen zoals ik gezien. Hij wist hoe hij de verwachtingen moest temperen: door het proces te beschrijven.

De vereiste documentatie

De voorlopige documentatie die ik moest verzamelen (gebaseerd op mijn vage herinneringen en later aangevuld met de spreadsheets die ik gedwongen was aan te maken) was als volgt:

• Een originele geboorteakte van beide ouders en elk van mijn zes broers en zussen.
• Een origineel bewijs van het huwelijk van mijn ouders.
• Een door mijn moeder ondertekende en gedateerde verklaring (affidavit) waarin zij bevestigt dat zij mij heeft gebaard.
• Een lijst van familieleden van mijn vrouw, inclusief namen, geboortedata, nationaliteiten en de huidige status van het contact met mij.
• Een verklaring over vraag of elk van bovengenoemde personen ook wilde naturaliseren, en of zij akkoord waren met of tegenstonden tegenover mijn naturalisatie.
• Een origineel exemplaar van mijn eigen geboorteakte.
• Bewijs van mijn huwelijk.
• Een lijst van elk adres waar ik ooit heb gewoond, inclusief de begin- en einddata.
• Een volledige academische geschiedenis, beginnend bij de kleuterschool.
• Alle diploma's of graden die tijdens die academische loopbaan zijn behaald.
• Een volledige werkgeschiedenis met bedrijfsnaam, beklede functies en data van indiensttreding en uitdiensttreding.
• Alle informatie in het Engels moest zowel in de originele vorm als vertaald naar het Japans worden ingediend, inclusief een certificaat van de nauwkeurigheid van de vertaling. Japanse vertalingen mochten geen Latijnse letters bevatten—alleen kanji, hiragana, katakana of Arabische cijfers. Alle eigennamen moesten in (soms ongemakkelijke) katakana.
• Alle documenten die oorspronkelijk in het Japans waren opgesteld, moesten worden ingediend als één origineel en één kopie.
• Mijn bewijs van residentie (certificate of residence).
• Mijn Zairyu-kaart (verblijfskaart).
• Mijn rijbewijs.
• Alle belastingaangiften van mijzelf en mijn vrouw over een aantal jaren (ik herinner me het exacte aantal niet).
• Overzichten van inhoudingen van alle werkgevers of inkomstenbronnen voor mij en mijn vrouw.
• Bewijs dat ik en mijn vrouw onderworpen waren aan en hebben betaald aan de toepasselijke belastingen van de Nationale Belastingdienst, Tokio en Hachioji.
• Bewijs van betaling van zorgverzekeringspremies.
• Bewijs, afgegeven door het Pensioenkantoor, dat ik mijn werknemersverzekering had betaald.
• (Al het bovenstaande werd geëvalueerd om te controleren of ik niet alleen had betaald, maar ook tijdig had betaald over het vereiste aantal jaren).
• Een officieel rijbewijsregister, afgegeven door de Nationale Politieagentschap, met een lijst van alle verkeersovertredingen gedurende de periode waarin deze gegevens worden bewaard (maximaal 10 jaar).
• Voor mijn bedrijf: alle jaarrekeningen over dezelfde periode, bewijs van betaling van nationale vennootschapsbelasting, btw (consumption taxes), provinciale belastingen, gemeentelijke belastingen, ingehouden loonbelastingen en betaling van de werknemersverzekering.
• De bedrijfsregistratie, de statuten (Articles of Incorporation), een klantenlijst en een beschrijving van de onderneming en de toekomstperspectieven.
• Het familieregister van mijn vrouw.
• Een verklaring van mijn vrouw dat wij inderdaad getrouwd waren en samen kinderen hadden.
• Een verklaring van mijn vrouw waarin zij aangaf of zij akkoord was met of tegenstond tegenover mijn naturalisatie.
• Drie foto's van ons gezin samen op verschillende gelegenheden (wat er verdacht uit zag, omdat we op alle drie de foto's exact dezelfde pose aannamen als bij een selfie).
• Een overzicht van alle inkomstenbronnen van het huishouden en maandelijkse uitgaven, gespecificeerd en uitputtend gecategoriseerd.
• Een certificering van de ontvangen kinderbijslag van de gemeente.
• Een lijst van alle leningen, de instelling die de lening verstrekte, het hoofdbedrag, de maandelijkse betaling en het doel van de lening.
• Een lijst van bankrekeningen, met kopieën van alle pagina's van elk bankboekje.
• Bewijs van huidig staatsburgerschap, afgegeven door de Amerikaanse ambassade.
• Originele kopieën en Japanse vertalingen van elke pagina van al mijn paspoorten (verlopen en huidig), samen met een tijdlijn van alle reizen in en uit elk land dat ik ooit heb bezocht.
• Een kaart waarop mijn huidige woonplaats is aangegeven.
• Een kaart waarop mijn huidige werkplek is aangegeven.
• Een handgeschreven motivatiebrief voor het aanvragen van het staatsburgerschap.
• Een inschrijvingsbewijs van elk van mijn kinderen op hun respectievelijke scholen.
• Een werkgeversverklaring van mijn bedrijf over mij.
• Een verklaring van de hoogte van mijn salaris, afgegeven door mijn bedrijf.
• De eigendomsbewijzen van elk stuk land en elk gebouw dat ik bezat.
• Mijn certificaat van het behalen van het Japanese Language Proficiency Test (JLPT) Niveau 1.
• Twee kopieën van een pasfoto.
• Een formulier waarop stond welke naam ik zou dragen na naturalisatie.

In 2012 wist ik zeker dat ik de rest van mijn leven in Japan zou doorbrengen als onderdeel van de samenleving. Maar mijn geest was nog niet in staat om mijn lichaam aan te sturen tot de acties die nodig waren om al deze zaken te regelen of te verzamelen.

Daarnaast wilde ik na het verkrijgen van het staatsburgerschap kandidaat-lid worden van de gemeenteraad. Mijn vrouw wist dit, maar in haar wijsheid wilde zij niet dat ik me kandidaat stelde. Ik zou dus alles zelf moeten regelen en haar bovendien moeten overtuigen om haar instemming met mijn naturalisatie te geven. Er zou een interview zijn waarbij de bureaucratie haar mening vroeg, en dat zou zwaar meewegen.

Ik wist dat men een advocaat kon inhuren om te helpen bij de aanvraag, maar diep van binnen wist ik dat de advocaat in feite zou zeggen: "Verzamel al deze zaken en ik dien de aanvraag voor je in." De interviews moesten nog steeds persoonlijk worden gevoerd. Een vertaalbureau zou betaald worden om alles te vertalen. Het enige voordeel was dat ik dan iemand had aan wie ik verantwoording moest afleggen om alles af te krijgen. Maar ik had geen overvloed aan geld voor een advocaat, noch de motivatie. Ik plande wel een tweede consultatie—de afspraak staat nog in mijn agenda van 2013—maar ik weet niet zeker of ik er daadwerkelijk heen ben gegaan. De oude ambtenaar is inmiddels zeker met pensioen.

Zo stierf de eerste poging na een mild heroïsche inspanning. De meest heroïsche inspanningen in 2012 werden overigens geleverd door mijn ouders en broers en zussen. Omdat ik hen had verteld dat dit nodig was, vroeg ik hen om nieuwe originele kopieën van hun geboorteaktes aan te vragen. Ze waren erg behulpzaam en deden dit plichtsgetrouw, wat ongetwijfeld een enorme klus was, zeker omdat mijn vader in de Amerikaanse marine zat en mijn broers en zussen in verschillende staten waren geboren.

De tweede en derde poging

In 2018 deed ik een nieuwe poging, maar ook die lukte niet. Ik heb een zeer lange tijd in Japan gewoond zonder ooit een permanente verblijfsvergunning (permanent residency) aan te vragen. Dat voelde niet juist voor mij, omdat ik er altijd vanuit ging dat ik op elk moment naturalisatie zou aanvragen. Elke keer dat ik mijn partnervisum vernieuwde, merkten de ambtenaren op hoe ongebruikelijk dit was.

Rond september 2024 was ik opnieuw bij het Legal Affairs Bureau. Mijn doel die dag was niet naturalisatie, maar het verkrijgen van een bedrijfsregistratie of een eigendomstitel. Opnieuw zag ik het bord naar de afdeling naturalisatie wijzen en impulsief vroeg ik bij het loket of ik naturalisatie kon aanvragen. Deze keer kreeg ik geen consultatie. De afsprakenagenda was volledig vol; ik kreeg de eerstvolgende beschikbare plek van twee uur in oktober.

Tijdens de afspraak in oktober ontmoette ik een nieuwe, ervaren ambtenaar. Hij bevestigde eerst mijn Japanse taalvaardigheid via een gesprek en door mij dingen te laten lezen en schrijven. De tekst die ik moest lezen was uit een kinderboek, volledig geschreven in hiragana. Wat veel mensen zullen herkennen, is dat het juist moeilijker is om teksten in puur hiragana te lezen; het is een onnatuurlijke vorm die bijna alleen in kinderboeken voorkomt. Het zou veel natuurlijker zijn geweest om normale Japanse tekst met kanji en katakana te lezen. Ik las de tekst, wellicht wat haperig omdat de ambtenaar me nerveus maakte. Daarna schreef ik wat me gevraagd werd. Hij gaf kritiek op mijn handschrift. Ik dacht bij mezelf: "Laat me met rust, ik ben objectief gezien een bekwame linguïst." Maar dat was niet de test.

Hij gaf me vrijwel dezelfde lijst met documenten als in 2012. Alleen had ik inmiddels een nieuw bedrijf gestart, waarvoor natuurlijk opnieuw alle documenten nodig waren. Ik geloof dat de eis voor een vertaalcertificaat inmiddels was vervallen.

Sinds 2012 had ik ook vastgoed gekocht en een huis gebouwd. Ik had nieuwe paspoorten gekregen en die gevuld door naar veel meer landen te reizen. Ik had dertien jaar meer levenservaring, wat resulteerde in nog meer documentatie. Gelukkig was ik beter geworden in administratieve taken zoals belastingaangiften en pensioenbetalingen—niet door persoonlijke groei, maar door mensen in te huren die dit voor mij deden. Mijn rijbewijs was inmiddels vlekkeloos; jeugdige snelheidsboetes en parkeerovertredingen waren verdwenen door de bewaartermijnen van de staat. Ik verdiende meer geld, mijn bedrijf was succesvoller en mijn huwelijk was sterker. Ik had voor mezelf geformuleerd waarom ik wilde naturaliseren. Ook had ik meer sociale bijdragen geleverd, zoals vrijwillig brandweerwerk in de Shobodan, het voorzitterschap van de Ichou Festa en werk voor de buurtvereniging.

Tijdens de afspraak in oktober 2024 planden we een datum voor de officiële indiening van mijn aanvraag in februari 2025.

De indiening en het proces

Het verzamelen van al die documenten was absoluut ontmoedigend. Een regelrechte hel. Tot vlak voor 3 februari had ik het nog niet op orde. De nacht van 2 februari was een all-nighter: vertalingen werden afgerond, items georganiseerd, kopieën gemaakt. De stapel was gemakkelijk meer dan zestig centimeter hoog. Ik pakte alles in een paar grote tassen van een warenhuis.

Bij de indiening liep ik met de ambtenaar elk item langs. Hij zette een "ONTVANGEN" stempel op elk document. We merkten dat er twee of drie zaken ontbraken of dat ik iets verkeerd had begrepen; ik beloofde deze onmiddellijk per Letter Pack te sturen. Aan het einde werd ik gekoppeld aan een beginnende ambtenaar die mijn casemanager zou worden. Ik moest het telefoonnummer van het bureau in mijn telefoon opslaan en klaarstaan voor oproepen.

Ik werd erop gewezen dat mijn aanvraag alleen in behandeling bleef zolang ik in Japan was. Voor elke reis buiten Japan moest ik bellen om mijn vertrek en terugkeer te melden. De aanvraag zou dan exact het aantal dagen dat ik weg was, worden gepauzeerd. Tussen februari 2025 en juni 2026 maakte ik veel internationale zakelijke reizen. Het Ministerie van Justitie vertraagde mijn aanvraag consequent. Ik begrijp dit beleid: als je wilt naturaliseren, moet je in het land zijn. Tegelijkertijd vereiste het geduld, wetende dat mijn werk in de internationale zaken de aanvraag vertraagde.

Mijn eerste casemanager werd na enkele telefoongesprekken overgeplaatst. Er werd een nieuwe toegewezen, wiens belangrijkste kenmerk was dat hij onverstaanbaar mompelde aan de telefoon. Hij was jong, waarschijnlijk begin dertig. Er waren momenten waarop ik merkte dat mijn telefoontje hem eraan deed herinneren dat hij iets had moeten doen, wat anders niet gebeurd zou zijn.

Tijdens Covid stopten de Amerikaanse FDA en andere regelgevende instanties ongeveer drie jaar lang met het inspecteren van medische en farmaceutische faciliteiten in Japan. Mijn primaire bedrijf is het ondersteunen van life science-bedrijven bij het begrijpen en naleven van deze regels. De omzet en winst van mijn bedrijf leden hierdoor zwaar. Bij het bestuderen van de financiën uit de Covid-periode besloot mijn casemanager dat deze niet goed waren.

Hij belde me op een dag: "De prestaties van dit bedrijf zijn echt niet best." Ik antwoordde: "Ja, Covid trof ons hard. We hadden overheidssteun kunnen aanvragen en werknemers met een lager salaris op non-actief kunnen stellen, maar ik besloot mijn spaargeld te gebruiken en leningen af te sluiten—die ik tot de laatste yen trouw heb terugbetaald—om de volledige salarissen te blijven betalen. We bleven open om onze klanten te ondersteunen." Hij reageerde: "Nou, het is nog steeds niet erg goed."

Dat was een frustrerend gesprek. Ik betwijfel niet dat hij een aantal moeilijke toetsen heeft doorstaan om rijksambtenaar te worden, maar hij had duidelijk geen ervaring met het runnen van een bedrijf. Hij vroeg me om bovenstaande uitleg op papier te zetten. Dat deed ik. Ik adresseerde de uitgebreide toelichting aan de Minister van Justitie en formuleerde het zo dat ik het standpunt van de casemanager stellig weerlegde. Ik benadrukte dat ik mensen in dienst had gehouden tijdens een crisis en dat ik de kritiek op onze resultaten onzin vond.

Dezelfde casemanager vergat me te bellen om de uitslag van de aanvraag te melden, totdat de Kanpō (het officiële staatsblad) al vier dagen geleden de melding had gepubliceerd dat mijn naturalisatie was goedgekeurd. Dat was onhandig, vooral omdat ik hierdoor vier dagen later kon beginnen met de aanvraag voor een Japans paspoort, waardoor ik mijn zakelijke reizen kon hervatten. Totdat het paspoort is uitgegeven, zit ik vast in het land; Japanse burgers mogen immers niet zonder paspoort reizen. Ik ben er zeker van dat de casemanager de melding simpelweg vier dagen op zijn bureau heeft laten liggen.

Reflecties over het proces

Ondanks deze laatste belediging en alle details die ik ben vergeten of weglaat, kan ik zeggen dat ik over het algemeen oké ben met het proces.

Ik geloof niet dat staatsburgerschap iets is dat licht beschouwd moet worden. Het is niet rationeel om het wrijvingsloos of snel te maken. In 2012 was ik niet klaar om te naturaliseren. Het systeem is arcaan en arbitrair, en het werkte correct door mij destijds uit het proces te filteren. Het heeft me de belangrijkheid van het volgen van regels en het leveren van een bijdrage ingeprent, wat eerlijk gezegd invloed had op mijn gedrag en denken. Toen ik absoluut toegewijd was, kon ik het proces doorlopen.

Mijn naam na de naturalisatie is hetzelfde als daarvoor: Derek Lynn Wessman. Alleen staat het nu in officiële registers in katakana, aangezien Latijnse letters niet vermeld kunnen worden in het koseki (familieregister), het fundamentele document waarop de identiteit van een Japans burger rust.

Veel mensen geloven dat men een kanji-naam moet aannemen bij naturalisatie, maar dat is nooit het geval geweest. Het lijkt er echter op dat er in het verleden druk werd uitgeoefend op aanvragers om namen aan te nemen die Japans klonken en er Japans uitzagen. Het hele proces, vooral de controle van broers, zussen en ouders, vertoont veel overblijfselen van de focus uit het Koude Oorlog-tijdperk op de Zainichi-Koreanen in Japan. De overheid was destijds angstig om te ontdekken of een aanvrager banden had met Noord-Korea.

Waarom heb ik mijn naam niet veranderd? Ik had kanji kunnen kiezen die mijn naam benaderen, de voormalige familienaam van mijn vrouw kunnen overnemen, of de naam van een historisch figuur zoals Yamamoto Kansuke kunnen kiezen. Ik hield mijn naam omdat ik er van hou. Ik ben trots op de naam Wessman; ik hoorde dat een voorouder deze naam aannam om bij het Zweedse leger te kunnen gaan omdat het quotum voor mensen met zijn vorige naam, Bengtsson, al gevuld was. Ik hou van de naam Derek. Mijn tweede naam is van mijn oom, een uitzonderlijk persoon met grote prestaties. Maar het belangrijkste is dat mijn hele gezin al deze familienaam draagt en dat een naamswijziging op dit punt in hun leven erg ongemakkelijk zou zijn.

Ik moet nu banken informeren, documenten wijzigen en diverse procedures doorlopen, maar dat is geen enorme last.

Een leuk feit: bij het aanmaken van mijn familieregister moest ik opnieuw aantenen bij mijn vrouw. Toegevoegd worden aan het familieregister van je echtgenoot is in Japan de administratieve handeling van het huwelijk. Tot nu toe was mijn vrouw het hoofd van haar eigen register, waar de kinderen op stonden, samen met een "buitenlandse bozo" (ik) die aan haar gekoppeld was. Ik zou niet verbaasd zijn als dit laatste huwelijksaanzoek in 2026 haar deed twijfelen. Ze deed echter vriendelijk mee, en de kinderen ook. We zijn weer herenigd. Overigens ben ik niet van plan om in de nabije toekomst voor een politiek ambt te gaan.

Het moment waarop ik het staatsburgerschap ontving, verliep als volgt: de casemanager belde me (vier dagen te laat) en vroeg wanneer ik langs kon komen om het officiële document in ontvangst te nemen. Ik zei dat ik onderweg was. Bij aankomst nodigde hij me uit in een kleine consultatieruimte. We zaten tegenover elkaar aan een bureau, gescheiden door een plastic scherm uit het Covid-tijdperk. Hij overhandigde me het Certification of Identity of Naturalized Person. Hij vertelde me dat ik naar het stadhuis moest gaan om een familieregister voor me aan te laten maken. Hij sloot het proces af met de klassieke zegening: "O-tsukaresama deshita."

Dat was alles. Geen trouwbelofte. Geen gezamenlijke eden. Geen pompaud’s. Alleen het afdalen van de sobere trap van het eenvoudige openbare gebouw, gelukkig dat ik mijn lot eindelijk had verbonden met dit land waar ik van hou. Ik vond het prima.