Dit artikel beschrijft een omvattend project dat alle benoemde land- en zeeslagen van de Romeinen in kaart brengt, vanaf de stichting van Rome tot de val van Theodoro in 1475. Het project bestrijkt diverse periodes, waaronder het Koninkrijk, de Republiek, het Keizerrijk en latere opvolgerstaten.
Kernpunten van het project:
- Data: Er zijn 1.469 slagen met een bekend resultaat geregistreerd, naast 236 burgeroorlogen.
- Methodologie: Er is een strikte definitie gehanteerd voor wat telt als een 'slag' en wie als 'Romein' wordt beschouwd. Traditionele slagen uit vroege bronnen zijn apart gemarkeerd vanwege mogelijke onbetrouwbaarheid.
- Classificatie: Tegenstanders zijn gecategoriseerd per kleur (bijv. Carthago, Perzen, Arabieren) en de winnaar is bepaald op basis van het behoud van het slagveld of de inname van een stad.
- Legergegevens: Per slag is informatie vastgelegd over de betrokken eenheden, talen en de geschatte verhouding van Griekstaligen.
- Onderzoek: De data is verzameld in batches en geverifieerd tegenover zowel antieke auteurs als moderne academische werken en Wikipedia. De output is beschikbaar in CSV, JSON en spreadsheet-formaat.
Waar de Romeinen Vochten: Slagen van de Romeinen, 753 v.Chr. – 1475 n.Chr.
Statistieken: Overwinningen, gelijke spelen en verliezen
Er is een overzicht van 1.469 slagen met een bekend resultaat. Hierbij zijn de Romeinse staten gezamenlijk geteld; de 236 burgeroorlogen en de 4 slagen met onbekende resultaten zijn weggelaten. Een slag met meerdere tegenstanders wordt tegen elk van hen geteld, maar slechts één keer in het totaal.
Toelichtingen bij de data:
- Het Keizerrijk: Dit omvat de westelijke en oostelijke hoven van 395–480 en het herstelde rijk van 1261–1453. Andere opvolgerstaten worden apart geteld.
- Groeperingen: Termen als 'Duitsers', 'Goten', 'Galten' en 'Griekse steden' omvatten meerdere volkeren of steden onder één naam; de specifieke details staan per slag vermeld.
- Traditionele slagen: Traditionele slagen worden geteld zoals de bronnen ze beschrijven. Dit geldt vooral voor de vroege Republiek, hoewel moderne historici hier vaak aan twijfelen.
Methodologie: Hoe het is gemaakt
Wat telt als een slag?
Een slag wordt meegenomen als het een benoemde land- of zeeslag is waarin een Romeinse macht vocht als hoofdbestrijder of als een duidelijk onderscheidbare geallieerde macht. Dit is gebaseerd op:
- Namen in antieke en middeleeuwse geschriften.
- Standaard moderne werken.
- Slagenlijsten en campagneboxen van de Engelstalige Wikipedia.
Belegsteden worden meegeteld wanneer er sprake was van echt vechten (bestormingen, uitvallen, ontzettingsslagen). Een specifiek benoemde slag binnen een beleg wordt als een aparte vermelding gezien.
Uitgesloten zijn: onbenoemde schermutselingen, massacres zonder slag, overnames en overgaven zonder gevechten, en legendes. Twijfelgevallen zijn gemarkeerd als 'borderline' (grensvallend), wat het geval is bij 649 vermeldingen, waarvan de meeste minder significant zijn.
Wie telt als Romein?
Onder 'Romein' vallen:
- Het Romeinse Koninkrijk, de Republiek en het Keizerrijk (het westelijke hof tot 480, het oostelijke hof gedurende de hele periode).
- Elke Romeinse opvolgerstaat na 1204: Nicea en het rijk dat het herstelde in Constantinopel (1261–1453), Epirus, Thessalonica (1224–46), Trebizond (1204–1461), Morea (1349–1460) en Theodoro op de Krim (tot 1475).
Cliëntkoningen en bondgenoten (zoals Pergamon, Rhodos, de Numidische koningen, de Ghassaniden en de federaten) worden niet als Romeinen beschouwd. Romeinen in buitenlandse dienst maken een slag evenmin tot een 'Romeinse' slag.
Traditionele slagen
De slagen van de koningen en de vroege Republiek zijn opgenomen zoals de antieke historici ze beschrijven. 94 slagen die enkel bekend zijn uit tradities waar moderne historici aan twijfelen, zijn gemarkeerd als 'traditioneel'.
De meeste hiervan stammen uit de periode 753–391 v.Chr. en zijn gebaseerd op Livius, Dionysius van Halicarnassus en Plutarch. Zij schreven eeuwen later op basis van annalisten. Livius zelf geeft aan dat de meeste verslagen van het vroege Rome verloren gingen toen de Galten de stad in brand staken. Andere traditionele slagen zijn overwinningen die Livius van annalisten overnam die deze mogelijk hebben uitgevonden of opgeblazen (bijv. de Scipio's in Spanje, 215–214 v.Chr.), of middeleeuwse slagen uit latere kronieken (vroege Ottomaanse tradities van 1284–1303).
Burgeroorlogen
Slagen met Romeinse strijdkrachten aan beide zijden (in totaal 236) zijn in kaart gebracht en vermeld, maar er is voor deze slagen geen winst- of verliesscore toegekend. Buitenlandse legers in een Romeinse burgeroorlog worden als bondgenoten beschouwd. Palmyra onder Zenobia wordt geteld als tegenstander; de slagen van de Gallische keizers worden als burgeroorlogen beschouwd.
Kleuren en markeringen
Elke slag krijgt de kleur van de belangrijkste tegenstander:
- Grieken, Perzen en het Oosten.
- Volkeren uit Italië (Latijnen, Etrusken, Samnieten, Italiaanse bondgenoten, slavenopstanden).
- Carthago en Afrika (inclusief Numidië, Mauretania en de Moren).
- West-Europeanen.
- Balkanvolkeren en Slaven (Illyriërs, Thraciërs, Daciërs, Bulgarije, Servië, de Rus').
- Steppevolkeren.
- Seltsjoeken en Ottomanen.
- Arabieren (de kalifaten en emiraten, de Fatimiden en Hamdaniden).
- Grijs staat voor burgeroorlogen.
Overwinningen, gelijke spelen en verliezen
De winnaar is de partij die op het slagveld won: degene die het veld behield, de vijand op de vlucht joeg, de stad innam of de vloot vernietigde. Strategische uitkomsten en meningsverschillen tussen bronnen staan in de notities.
Bij een beleg wint de beleger als de plaats viel, en de verdediger als het beleg werd opgeheven. Een gelijkspel is een onbesliste slag, of een slag die door beide partijen als overwinning wordt geclaimd zonder dat modern wetenschappelijk onderzoek een duidelijk verdict kan geven.
De Romeinse legers
Voor elke slag is vastgelegd wie er aan Romeinse zijde vocht:
- De contingenten zoals vermeld in de bronnen (legioenen en bondgenoten, thema's en tagmata, federaten en huurlingen).
- Hun belangrijkste talen.
- Een schatting van het aandeel Griekstaligen, inclusief de basis van deze schatting en de betrouwbaarheidsgraad.
Wanneer bronnen zwijgen, is de schatting gebaseerd op waar dat leger in die periode werd gerekruteerd. Van de 1.709 schattingen hebben er 1.061 een lage betrouwbaarheid.
Onderzoek en Data
Het onderzoek bestond uit:
- Onderzoeksbatches: Eenentwintig batches per periode, elk volgens vaste regels en met bronvermelding per slag.
- Controles: Twaalf controles op volledigheid en feiten tegenover Wikipedia-lijsten en artikelen over oorlogen. Dit leverde 123 extra slagen op, 129 correcties en 7 verwijderingen.
- Verificatie: Controle van namen, dubbelingen en posities ten opzichte van huidige landen.
Posities: 586 zijn exact bekend, 812 zijn benaderingen en 311 zijn enkel binnen hun regio bepaald.
Data-output: De gegevens zijn beschikbaar als CSV-tabel, JSON of spreadsheet (.xlsx), inclusief datums, oorlogen, coördinaten, partijen, bevelhebbers, resultaten en bronnen.
Bronnen
De bronnen worden per slag geciteerd en omvatten onder anderen:
- Antieke en middeleeuwse auteurs: Livius, Dionysius van Halicarnassus, Polybius, Plutarch, Appianus, Caesar, Cassius Dio, Tacitus, Josephus, Ammianus Marcellinus, Zosimus, Procopius, Agathias, Theophylact Simocatta, Theophanes, Leo de Diaken, Skylitzes, Attaleiates, Anna Komnene, Kinnamos, Choniates, Akropolites, Pachymeres, Gregoras, Kantakouzenos, Sphrantzes, Chalkokondyles, Panaretos, en Arabische en Ottomaanse kroniekschrijvers.
- Moderne werken: De strijdlijsten en campagneboxen van de Engelstalige Wikipedia, The Cambridge Ancient History, Goldsworthy, Haldon, Treadgold, Bartusis, the Oxford Dictionary of Late Antiquity en Kazhdan's Oxford dictionary of the medieval empire.
- Kaarten: Natural Earth (met gestreepte lijnen voor huidige grenzen).
Waar de Romeinen Vochten: Slagen van de Romeinen, 753 v.Chr. – 1475 n.Chr.
Statistieken: Overwinningen, gelijke spelen en verliezen
Er is een overzicht van 1.469 slagen met een bekend resultaat. Hierbij zijn de Romeinse staten gezamenlijk geteld; de 236 burgeroorlogen en de 4 slagen met onbekende resultaten zijn weggelaten. Een slag met meerdere tegenstanders wordt tegen elk van hen geteld, maar slechts één keer in het totaal.
Toelichtingen bij de data:
- Het Keizerrijk: Dit omvat de westelijke en oostelijke hoven van 395–480 en het herstelde rijk van 1261–1453. Andere opvolgerstaten worden apart geteld.
- Groeperingen: Termen als 'Duitsers', 'Goten', 'Galten' en 'Griekse steden' omvatten meerdere volkeren of steden onder één naam; de specifieke details staan per slag vermeld.
- Traditionele slagen: Traditionele slagen worden geteld zoals de bronnen ze beschrijven. Dit geldt vooral voor de vroege Republiek, hoewel moderne historici hier vaak aan twijfelen.
Methodologie: Hoe het is gemaakt
Wat telt als een slag?
Een slag wordt meegenomen als het een benoemde land- of zeeslag is waarin een Romeinse macht vocht als hoofdbestrijder of als een duidelijk onderscheidbare geallieerde macht. Dit is gebaseerd op:
- Namen in antieke en middeleeuwse geschriften.
- Standaard moderne werken.
- Slagenlijsten en campagneboxen van de Engelstalige Wikipedia.
Belegsteden worden meegeteld wanneer er sprake was van echt vechten (bestormingen, uitvallen, ontzettingsslagen). Een specifiek benoemde slag binnen een beleg wordt als een aparte vermelding gezien.
Uitgesloten zijn: onbenoemde schermutselingen, massacres zonder slag, overnames en overgaven zonder gevechten, en legendes. Twijfelgevallen zijn gemarkeerd als 'borderline' (grensvallend), wat het geval is bij 649 vermeldingen, waarvan de meeste minder significant zijn.
Wie telt als Romein?
Onder 'Romein' vallen:
- Het Romeinse Koninkrijk, de Republiek en het Keizerrijk (het westelijke hof tot 480, het oostelijke hof gedurende de hele periode).
- Elke Romeinse opvolgerstaat na 1204: Nicea en het rijk dat het herstelde in Constantinopel (1261–1453), Epirus, Thessalonica (1224–46), Trebizond (1204–1461), Morea (1349–1460) en Theodoro op de Krim (tot 1475).
Cliëntkoningen en bondgenoten (zoals Pergamon, Rhodos, de Numidische koningen, de Ghassaniden en de federaten) worden niet als Romeinen beschouwd. Romeinen in buitenlandse dienst maken een slag evenmin tot een 'Romeinse' slag.
Traditionele slagen
De slagen van de koningen en de vroege Republiek zijn opgenomen zoals de antieke historici ze beschrijven. 94 slagen die enkel bekend zijn uit tradities waar moderne historici aan twijfelen, zijn gemarkeerd als 'traditioneel'.
De meeste hiervan stammen uit de periode 753–391 v.Chr. en zijn gebaseerd op Livius, Dionysius van Halicarnassus en Plutarch. Zij schreven eeuwen later op basis van annalisten. Livius zelf geeft aan dat de meeste verslagen van het vroege Rome verloren gingen toen de Galten de stad in brand staken. Andere traditionele slagen zijn overwinningen die Livius van annalisten overnam die deze mogelijk hebben uitgevonden of opgeblazen (bijv. de Scipio's in Spanje, 215–214 v.Chr.), of middeleeuwse slagen uit latere kronieken (vroege Ottomaanse tradities van 1284–1303).
Burgeroorlogen
Slagen met Romeinse strijdkrachten aan beide zijden (in totaal 236) zijn in kaart gebracht en vermeld, maar er is voor deze slagen geen winst- of verliesscore toegekend. Buitenlandse legers in een Romeinse burgeroorlog worden als bondgenoten beschouwd. Palmyra onder Zenobia wordt geteld als tegenstander; de slagen van de Gallische keizers worden als burgeroorlogen beschouwd.
Kleuren en markeringen
Elke slag krijgt de kleur van de belangrijkste tegenstander:
- Grieken, Perzen en het Oosten.
- Volkeren uit Italië (Latijnen, Etrusken, Samnieten, Italiaanse bondgenoten, slavenopstanden).
- Carthago en Afrika (inclusief Numidië, Mauretania en de Moren).
- West-Europeanen.
- Balkanvolkeren en Slaven (Illyriërs, Thraciërs, Daciërs, Bulgarije, Servië, de Rus').
- Steppevolkeren.
- Seltsjoeken en Ottomanen.
- Arabieren (de kalifaten en emiraten, de Fatimiden en Hamdaniden).
- Grijs staat voor burgeroorlogen.
Overwinningen, gelijke spelen en verliezen
De winnaar is de partij die op het slagveld won: degene die het veld behield, de vijand op de vlucht joeg, de stad innam of de vloot vernietigde. Strategische uitkomsten en meningsverschillen tussen bronnen staan in de notities.
Bij een beleg wint de beleger als de plaats viel, en de verdediger als het beleg werd opgeheven. Een gelijkspel is een onbesliste slag, of een slag die door beide partijen als overwinning wordt geclaimd zonder dat modern wetenschappelijk onderzoek een duidelijk verdict kan geven.
De Romeinse legers
Voor elke slag is vastgelegd wie er aan Romeinse zijde vocht:
- De contingenten zoals vermeld in de bronnen (legioenen en bondgenoten, thema's en tagmata, federaten en huurlingen).
- Hun belangrijkste talen.
- Een schatting van het aandeel Griekstaligen, inclusief de basis van deze schatting en de betrouwbaarheidsgraad.
Wanneer bronnen zwijgen, is de schatting gebaseerd op waar dat leger in die periode werd gerekruteerd. Van de 1.709 schattingen hebben er 1.061 een lage betrouwbaarheid.
Onderzoek en Data
Het onderzoek bestond uit:
- Onderzoeksbatches: Eenentwintig batches per periode, elk volgens vaste regels en met bronvermelding per slag.
- Controles: Twaalf controles op volledigheid en feiten tegenover Wikipedia-lijsten en artikelen over oorlogen. Dit leverde 123 extra slagen op, 129 correcties en 7 verwijderingen.
- Verificatie: Controle van namen, dubbelingen en posities ten opzichte van huidige landen.
Posities: 586 zijn exact bekend, 812 zijn benaderingen en 311 zijn enkel binnen hun regio bepaald.
Data-output: De gegevens zijn beschikbaar als CSV-tabel, JSON of spreadsheet (.xlsx), inclusief datums, oorlogen, coördinaten, partijen, bevelhebbers, resultaten en bronnen.
Bronnen
De bronnen worden per slag geciteerd en omvatten onder anderen:
- Antieke en middeleeuwse auteurs: Livius, Dionysius van Halicarnassus, Polybius, Plutarch, Appianus, Caesar, Cassius Dio, Tacitus, Josephus, Ammianus Marcellinus, Zosimus, Procopius, Agathias, Theophylact Simocatta, Theophanes, Leo de Diaken, Skylitzes, Attaleiates, Anna Komnene, Kinnamos, Choniates, Akropolites, Pachymeres, Gregoras, Kantakouzenos, Sphrantzes, Chalkokondyles, Panaretos, en Arabische en Ottomaanse kroniekschrijvers.
- Moderne werken: De strijdlijsten en campagneboxen van de Engelstalige Wikipedia, The Cambridge Ancient History, Goldsworthy, Haldon, Treadgold, Bartusis, the Oxford Dictionary of Late Antiquity en Kazhdan's Oxford dictionary of the medieval empire.
- Kaarten: Natural Earth (met gestreepte lijnen voor huidige grenzen).
Groetjes,