Europese Commissie heractiveert streven naar encryptie-achterdeurtjes in ProtectEU-strategie; framet massasurveillance als "rechtmatige toegang"

Door Didi Rankovic — 3 april 2025

De EU zoekt opnieuw naar een manier om end-to-end encryptie te ondermijnen onder het mom van het versterken van de mogelijkheden voor wetshandhaving, ditmaal via een nieuwe strategie genaamd ProtectEU.

De interne veiligheidsstrategie, deze week aangekondigd door de Europese Commissie, wordt gepresenteerd als een "visie en werkplan" dat over een aantal jaar zal worden uitgespreid, maar stopt voor het maken van concrete beleidsvoorstellen.

Een persbericht stelt dat de huidige geopolitieke omgeving wordt gekenmerkt door "toenemende" dreigingen van vijandige staten. Er wordt verwezen naar machtige criminele groeperingen en terroristen die "steeds vaker online opereren", evenals naar "een sterke toename van cybercriminaliteit en aanvallen op onze kritieke infrastructuur."

Focus op wetshandhaving en encryptie

Met de dreigingen op deze manier gedefinieerd, richt de nieuwe strategie van de EU zich op zes gebieden. Een daarvan is "effectievere instrumenten voor wetshandhaving", en dit is het punt waarop online encryptie onder vuur komt te liggen.

Wanneer wordt beschreven hoe de basis kan worden gelegd voor het verplicht stellen van encryptie-achterdeurtjes, kiest de EU voor eufemismen. Zo wordt er gesproken over het creëren van roadmaps voor "rechtmatige en effectieve toegang tot gegevens voor wetshandhaving" en het zoeken naar "technologische oplossingen voor toegang tot versleutelde gegevens."

Een technologische roadmap voor encryptie zou het mogelijk maken om deze "oplossingen" te vinden. De EU is niet de enige die zoekt naar mechanismen om uiteindelijk wetgeving tegen encryptie in te voeren, maar deze initiatieven stuiten steevast op waarschuwingen van zowel techbedrijven als voorvechters van burgerrechten en privacy.

Het conflict tussen privacy en veiligheid

De kern van het probleem is dat encryptie zowel zorgt voor private communicatie (waar wetshandhavers toegang toe willen) als voor de technische beveiliging van die communicatie, financiële transacties en dergelijke.

De nieuwe EU-strategie belooft dat cybersecurity en fundamentele rechten beschermd zullen blijven terwijl een toekomstig encryptie-achterdeurtje wordt geïmplementeerd. Dit is echter een belofte die niemand kan doen; zodra een achterdeurtje bestaat, is dit in feite beschikbaar voor alle actoren, inclusief die vijandige staten en niet-statelijke actoren waartegen de EU haar strategie juist pretendeert te beschermen.

Verdere centralisatie van veiligheid en inlichtingen

Andere prominente punten in ProtectEU zijn:

  • Toegenomen inlichtingenuitwisseling: Er komt meer uitwisseling tussen lidstaten en de Single Intelligence Analysis Capacity (SIAC) van het blok, als manier om beveiligingsdreigingen te "anticiperen".
  • Uitbreiding van EUROPOL: Er is een streven om de wetshandhavingsorganisatie van de EU, EUROPOL, meer bevoegdheden te geven, waaronder voor grensoverschrijdende en grootschalige onderzoeken. Het doel is om EUROPOL te transformeren tot "een echt operationeel politieagentschap."

Om de lidstaten gerust te stellen, wordt toegevoegd dat het doel hiervan is om de "steun" aan hen te versterken.