Verboden planeet: was de degradatie van Pluto in 2006 een grote fout?

Door Tim Dowling | 31 augustus 2026

Twintig jaar geleden werd Pluto gedegradeerd. Na een stemming door de Internationale Astronomische Unie (IAU) in augustus 2006 werd Pluto teruggeschaald van een hoofdplaneet naar de status van dwergplaneet. Ons zonnestelsel kromp daarmee van negen naar acht planeten. Destijds waren veel wetenschappers ontevreden over het besluit. Twee decennia later is het debat, zo te zien, alleen maar gepolariseerder geworden.

"De definitie van een planeet die ze hebben gecreëerd, kun je helemaal niet gebruiken," zegt Philip Metzger, directeur van het Stephen W. Hawking Centre for Microgravity Research and Education aan de University of Central Florida. "Het maakt de definitie van een planeet volkomen onbruikbaar in de wetenschap."

Metzger is een van de vele wetenschappers en leken die de degradatie van Pluto als een grote fout beschouwen.

De emotionele en procedurele strijd

Voor sommigen is de gedegradeerde status juist de bron van hun affectie voor de ex-planeet. "Pluto vertegenwoordigt de underdog waar zoveel mensen voor juichen; het kleine kind in de straat dat gepest wordt," zegt Kevin Schindler, historicus bij het Lowell Observatory in Arizona, waar Pluto in 1930 werd ontdekt.

Voor anderen staat het besluit van de IAU, en de wijze waarop dit tot stand kwam, centraal in het debat. "Mijn betrokkenheid bij het pleiten voor Pluto begon op de dag van de stemming," zegt schrijver, acteur en amateurastronoom Laurel Kornfeld. "Ik dacht: wacht eens even, dit is niet juist."

De campagne om Pluto te herstellen – met gepassioneerde pleitbezorgers, voortdurende debatten, incidentele protesten en petities – lijkt grotendeels beperkt tot de Verenigde Staten. "Het is meer een kwestie in de Verenigde Staten," zegt Metzger. "Dit was de planeet die wij ontdekten." Was de degradatie dus een kwestie van gekwetste trots? "Ik geef toe dat daar een deel van speelde – onder het publiek, niet onder de wetenschappers."

Recentelijk heeft de campagne een populistische kleur gekregen. Jared Isaacman, de Nasa-beheerder van Trump, vertelde in april aan een congrescommissie dat hij voorstander is van een heroverweging. "Ik bevind me absoluut in het kamp van Make Pluto a Planet Again," zei hij.

De ontdekking van Eris en de nieuwe definitie

De gebeurtenis die de stemming van de IAU in 2006 ontketende, was de ontdekking van een ver weg gelegen hemellichaam dat Eris werd genoemd. Eris bevindt zich in de Kuipergordel, voorbij Neptunus – waar Pluto ook verblijft. Eris was ongeveer even groot als Pluto (minder volume, maar meer massa). Het argument was: als Pluto een planeet is, dan is Eris dat ook. En als Eris geen planeet is, hoe kan Pluto dat dan wel blijven zijn?

Eris en Pluto waren zeker niet alleen in de Kuipergordel. Rond dezelfde tijd werden andere kleinere lichamen ontdekt, waaronder Haumea, Makemake en Sedna. Waren dit ook planeten? Er waren waarschijnlijk nog veel meer soortgelijke objecten te vinden. Hoe zouden schoolkinderen een lijst met planeten moeten onthouden die mogelijk in de honderden loopt?

Om een oplossing te vinden, stelde de IAU een definitie van een planeet op in drie punten. Een hemellichaam is een planeet als:

1. Het om de zon draait;
2. Het voldoende massa heeft om zichzelf in een ronde vorm te trekken;
3. Het zijn "buurt heeft schoongeveegd" – wat betekent dat het gravitationeel dominant moet zijn in het gebied waarin het draait.

Niets voorbij Neptunus voldeed aan deze criteria; Pluto viel af.

Kritiek op de "schoonveeg"-regel

Vooral het laatste punt zorgde voor onvrede bij Pluto-aanhangers, omdat het vermogen van een lichaam om zijn buurt schoon te vegen sterk afhangt van de buurt zelf. "Een van de grootste gebreken van de IAU-definitie is dat je hetzelfde object in twee verschillende banen kunt plaatsen," zegt Kornfeld. "In de ene baan wordt het als een planeet beschouwd, in de andere niet."

De planeetwetenschapper Alan Stern voegde daaraan toe dat als de aarde naar de positie van Pluto zou worden gesleept, zij haar zone ook niet zou kunnen schoonvegen en daarmee niet langer aan de IAU-definitie van een planeet zou voldoen.

"Je kunt zelfs kleine asteroïden hebben die te klein zijn om rond te zijn, maar wel een baan schoonvegen als ze dicht bij een ster staan," zegt Metzger. "Dit bewijst dat het schoonvegen van een baan geen betekenisvolle categorie is." Volgens critici zoals Kornfeld werd deze reden specifiek bedacht om Pluto uit te sluiten.

Twee wetenschappelijke kampen

De degradatie van Pluto creëerde een splitsing tussen twee wetenschappelijke teams:

• Het geofysische kamp: zij geloven dat de fysieke eigenschappen van een hemellichaam bepalend moeten zijn voor de status van planeet.
• De dynamicisten: zij richten zich meer op de positie die een lichaam inneemt, de omgeving en de baan.

Dit conflict kan worden getypeerd als een strijd tussen planeetwetenschappers en astronomen. Veel planeetwetenschappers, waaronder Metzger, maken simpelweg geen gebruik van de IAU-definitie.

Toen het ruimtevaartuig New Horizons in 2015 langs Pluto vloog, zag het geofysische kamp dit als een bewijs. Pluto had ontegenzeggelijk de geofysische kenmerken van een planeet: bergen, bewijzen van recente geologische activiteit en heuvels van waterijs die drijven op bevroren stikstof. Het zou zelfs in staat kunnen zijn om leven te ondersteunen.

De paradox van de maan

Voorstanders van de herinstelling van Pluto zien geen problemen bij een terugkeer naar de status van planeet. Zij verwelkomen een definitie die breed genoeg is om honderden nieuwe planeten op te nemen. "Hoe meer, hoe beter," zegt Paul Byrne, associate professor aan de Washington University in St. Louis. "Er zijn 1.025 officiële Pokémon-soorten, en ik heb nog nooit een kind horen zeggen dat dat teveel is."

Tegenstanders stellen echter dat het probleem niet het aantal planeten is, maar dat een puur geofysische definitie ook andere lichamen zou omvatten, waaronder manen – inclusief onze eigen maan.

"Ik heb geen probleem met een groter aantal planeten," zegt astronoom Mike Brown via e-mail. "Mijn argument is simpelweg dat we lang geleden hebben besloten dat de maan geen planeet is, en dat sluit Pluto ook uit." Brown wordt vaak "De man die Pluto doodde" genoemd, omdat hij het team leidde dat Eris in 2005 ontdekte. Hij stelt dat de maan groter is dan Pluto, rond is en een complexe geofysische geschiedenis heeft. Als Pluto een planeet is, dan is de maan dat ook.

Byrne reageert daarop: "Ik heb geen probleem ermee om de maan een planeet te noemen. Ik kan tegelijkertijd een broer en een echtgenoot zijn; dat sluit elkaar niet uit. Dus ik zie niet waarom de maan niet zowel een satelliet als een planeet kan zijn."

Waarom dit ertoe doet

Voor buitenstaanders lijkt dit debat soms te gaan over politieke of procedurele kwesties. Sommigen, waaronder Metzger, beweren dat de IAU-stemming procedureel incorrect was en daarom ongeldig is. Brown ontkent dit en stelt dat alleen degenen die ontevreden zijn met de uitkomst klagen over de procedure.

Maar waarom is dit eigenlijk belangrijk?

Volgens Kornfeld leidt dit ertoe dat kinderen minder leren: "Ze leren acht planeten, en dat is alles." Voor Metzger is de definitie gebaseerd op een verouderd beeld van het zonnestelsel. "Ze creëerden een reactionair beeld van een geordend kosmos, in plaats van het modernere wetenschappelijke beeld waarin het juist chaotisch is. Ze hebben de kans gemist om dat uit te leggen."

De geschiedenis van Planet X

De aard van Pluto is altijd ongrijpbaar geweest. In 1915 publiceerde astronoom Percival Lowell berekeningen op basis van onregelmatigheden in de banen van Uranus en Neptunus. Hij voorspelde het bestaan van een nieuwe, negende planeet, "Planeet X", met een massa tussen die van de aarde en Neptunus in. In 1930 werd dit lichaam ontdekt en gedoopt tot Pluto.

Geleidelijk werd echter duidelijk dat Pluto niet Planeet X was. Hij was veel te klein om de onregelmatigheden in de baan van Neptunus te verklaren. Pas in 1992 bleek dat de berekeningen van Lowell gebaseerd waren op een overschatting van de massa van Neptunus. Er was nooit een Planeet X.

Pluto's reputatie als underdog mag dan voortkomen uit de stemming van 2006, maar men zou kunnen zeggen dat hij jarenlang boven zijn gewichtsklasse heeft gebokst. De vraag blijft of een nieuwe stemming de verdedigers van Pluto zal tevredenstellen.

"Mensen hebben zich vastgereden," zegt Metzger. "We willen geen nieuwe stemming. Wat we willen is dat men erkent dat stemmen een fout was en dat we terugkeren naar de wetenschappelijke methode."