Dit artikel legt uit hoe gletsjers ontstaan en functioneren, met een focus op de massabalans: het evenwicht tussen sneeuwaccumulatie en ijsverlies. Uit gegevens van de World Glacier Monitoring Service (WGMS) blijkt dat de massabalans sinds de jaren 80 wereldwijd negatief is, wat betekent dat gletsjers over het algemeen krimpen.
De belangrijkste punten zijn:
- Impact: Het smelten van gletsjers leidt tot een stijging van de mondiale zeespiegel en vermindert de beschikbaarheid van zoetwaterreserves voor menselijk gebruik tijdens droge seizoenen.
- Meetmethoden: De massabalans wordt gemeten via fysieke methoden zoals meetpalen en sneeuwputten, maar ook via technologische middelen zoals satellietgegevens en gravitatieveldmetingen (GRACE).
- Oorzaken: Gletsjers reageren op temperatuur, zonlicht en neerslag. Het IPCC concludeert dat een aanzienlijk deel van het huidige massaverlies waarschijnlijk te wijten is aan menselijke invloed.
Massa-balans van gletsjers
Huidige status en observaties
Referentiegletsjers
De World Glacier Monitoring Service (WGMS) monitort een set referentiegletsjers verspreid over 19 bergzones. De massabalans van deze gletsjers is sinds het einde van de jaren 80 negatief, wat betekent dat ze over het algemeen krimpen.
Mondiale schattingen
Naast de specifieke referentiegletsjers zijn er wereldwijde schattingen van de jaarlijkse massabalans (zoals berekend door Zemp et al.). Deze data bevatten onzekerheidsmarges om de betrouwbaarheid van de schattingen aan te geven.
Mondiale zeespiegel
Er is een direct verband tussen gletsjersmelt en de gemiddelde mondiale zeespiegel. Gegevens van diverse satellietgebaseerde datasets — waaronder CSIRO, AVISO, CMEMS, Colorado University en NASA — tonen een nauwe overeenstemming over de jaarlijkse variaties en de stijging op de lange termijn ten opzichte van het gemiddelde van 2000-2019. Let op: De basislijn van deze gegevens is in augustus 2026 gewijzigd om rekening te houden met de gemeenschappelijke dataperiode van de beschikbare datasets.
Waarom zijn gletsjers belangrijk?
Gletsjers vormen een belangrijke waterreserve. Hun smeltwater tijdens het droge seizoen biedt water voor menselijk gebruik. Het verlies van gletsjers kan daarom leiden tot een verminderde seizoensgebonden waterbeschikbaarheid, wat gevolgen heeft voor het leven van velen.
Wanneer gletsjers smelten — zoals gebeurt in de afgelopen 30 jaar waarvoor gedetailleerde metingen beschikbaar zijn — komt het water in de oceanen terecht. Dit verhoogt de zeespiegel, wat impact kan hebben op kustgemeenschappen.
Hoe zijn gletsjers veranderd?
De balans tussen de toename van massa door sneeuwval en het ijsverlies (bekend als de massabalans) bepaalt hoe een gletsjer in de loop der tijd verandert:
- Terugtrekking: Smelten aan de onderzijde van de gletsjer kan ervoor zorgen dat de terminus (het uiteinde) zich terugtrekt naar hogere en koudere hoogten.
- Vooruitgang: Verhoogde sneeuwval kan ervoor zorgen dat de gletsjer stroomafwaarts vordert, totdat deze wordt gestopt door verhoogde smelting bij de terminus.
- Interactie met de oceaan: Als de terminus in de oceaan ligt, kan warmer water de gletsjer doen smelten, waardoor deze sneller stroomt en meer ijsbergen produceert.
Gletsjers zijn niet alleen gevoelig voor veranderingen in temperatuur en sneeuwval, maar ook voor andere elementen zoals zeewatertemperatuur, vochtigheid, bewolking en de vraag of neerslag valt als regen of sneeuw.
Kwantificering van het verlies
Omdat het onpraktisch is om duizenden gletsjers wereldwijd in detail te meten, monitort de World Glacier Monitoring Service referentiegletsjers in 19 bergzones. De massabalans van deze gletsjers is de afgelopen 31 jaar negatief geweest.
Het cumulatieve massaverlies sinds 1976 bedraagt ongeveer 20 meter "waterequivalent". Waterequivalent is de diepte van het water die we op de gletsjers zouden krijgen als al het verloren ijs en de sneeuw zouden smelten. Omdat sneeuw en ijs zeer verschillende dichtheden kunnen hebben (afhankelijk van de compactheid en ingesloten lucht), zorgt het gebruik van waterequivalent voor consistentie tussen de metingen.
Langere tijdreeksen tonen aan dat gletsjers zich al sinds de 19e eeuw op de lange termijn terugtrekken.
Hoe wordt de massabalans gemeten?
De massabalans wordt gemeten met uiteenlopende technieken:
Meting van ijsverlies en accumulatie:
- Meetpalen (stakes): Palen worden diep in het oppervlak van de gletsjer geslagen. Naarmate het ijs smelt, komt er meer van de paal vrij, waardoor het verlies gekwantificeerd kan worden.
- Sneeuwputten: Door putten te graven kan worden vastgesteld hoeveel verse sneeuw zich heeft opgehoopt.
- Sonderingen: Door met een sonde door verse sneeuw naar het harde ijs eronder te gaan.
- Analyse van lagen: Het bestuderen van de jaarlijkse sneeuwithlagen die zichtbaar zijn in gletsjerspleten (crevasses).
Remote sensing en technologie:
- Satellieten: De hoogte en vorm van gletsjers kunnen vanuit de ruimte worden in kaart gebracht met behulp van radars, sensoren voor zichtbaar licht en andere middelen.
- Gravitatieveld: Grote ijsmassa's kunnen worden gemonitord door specifieke wetenschappelijke missies die het zwaartekrachtveld van de aarde meten, zoals GRACE.
Waarom zijn gletsjers veranderd?
Gletsjers reageren op veranderingen in temperatuur, de sterkte van het zonlicht dat de gletsjer bereikt (beïnvloed door bewolking en albedo) en neerslag.
De stroomsnelheid van gletsjers kan ook worden beïnvloed door een verandering in de oppervlaktegradiënt. Dit kan gebeuren door veranderingen stroomafwaarts, zoals:
- Het verlies van ondersteunende ijsplaten (buttressing ice shelves).
- Veranderingen in basale smering door smeltwater, regenval of infiltratie van zeewater.
Elke gletsjer is onderhevig aan een unieke combinatie van deze factoren, waardoor de massabalans per gletsjer verschilt.
Het IPCC AR5 concludeerde dat "de robuustheid van de schattingen van het waargenomen massaverlies sinds de jaren 60, het vertrouwen in schattingen van natuurlijke variaties en interne variabiliteit uit langetermijngegevens van gletsjers, en ons begrip van de reactie van gletsjers op klimatologische drijfveren robuust bewijs leveren en derhalve een hoog vertrouwen geven dat een aanzienlijk deel van het massaverlies van gletsjers waarschijnlijk te wijten is aan menselijke invloed."
Bronnen en referenties
Glaciers (WGMS)
- Informatiebron: WGMS (2023, updated and earlier reports). Global Glacier Change Bulletin No. 5 (2020-2021). Zemp, M., Gärtner-Roer, I., Nussbaumer, S.U., Welty, E.Z., Dussaillant, I., and Bannwart, J. (eds.), ISC(WDS)/IUGG(IACS)/UNEP/UNESCO/WMO, World Glacier Monitoring Service, Zurich, Switzerland. doi:10.5904/wgms-fog-2023-09
Glaciers (Zemp et al.)
- Informatiebron: Zemp, M., Huss, M., Thibert, E. et al. Global glacier mass changes and their contributions to sea-level rise from 1961 to 2016. Nature 568, 382-386 (2019). https://doi.org/10.1038/s41586-019-1071-0
- Referentie: Zemp, Michael, Huss, Matthias, Thibert, Emmanuel, Eckert, Nicolas, McNabb, Robert, Huber, Jacqueline, Cogley, J. Graham. (2019). Global and regional glacier mass changes from 1961 to 2016 (Version 1.0.0) [Data set]. Zenodo. http://doi.org/10.5281/zenodo.1492141
Zeespiegel (Diverse bronnen)
- CSIRO: Watson, Christopher S., et al. Unabated global mean sea-level rise over the satellite altimeter era. Nature Climate Change 5, no. 6 (2015): 565. http://dx.doi.org/10.1038/nclimate2635
- AVISO: Legeais, J.-F., et al. An improved and homogeneous altimeter sea level record from the ESA Climate Change Initiative. Earth System Science Data, 10, 281-301 (2018). DOI: 10.5194/essd-10-281-2018
- CMEMS:
- Pujol, M.-I., et al. DUACS DT2014: the new multi-mission altimeter data set reprocessed over 20 years, Ocean Sci., 12, 1067-1090 (2016). doi: 10.5194/os-12-1067-2016
- Ablain, M., et al. Satellite altimetry-based sea level at global and regional scales, Surv Geophys., 38, 7-31 (2017). doi: 10.1007/s10712-016-9389-8
- Escudier, P. et al. Satellite radar altimetry: principle, geophysical correction and orbit, accuracy and precision, In CRC Book on satellite altimetry.
- Colorado: Nerem, R. S., et al. Climate-change–driven accelerated sea-level rise detected in the altimeter era. Proceedings of the National Academy of Sciences (2018).
- NASA:
- Beckley, B. D., et al. On the 'cal-mode' correction to TOPEX satellite altimetry and its effect on the global mean sea level time series. Journal of Geophysical Research: Oceans, 122. https://doi.org/10.1002/2017JC013090
- Beckley, B.D., et al. Assessment of the Jason-2 Extension to the TOPEX/Poseidon, Jason-1 Sea-Surface Height Time Series for Global Mean Sea Level Monitoring, Marine Geodesy, Vol 33, Suppl 1, 2010. DOI:10.1080/01490419.2010.491029
- Beckley, B., et al. (2021). Global Mean Sea Level Trend from Integrated Multi-Mission Ocean Altimeters TOPEX/Poseidon, Jason-1, OSTM/Jason-2, and Jason-3 Version 5.1. PO.DAAC, CA, USA. https://doi.org/10.5067/GMSLM-TJ151
Massa-balans van gletsjers
Huidige status en observaties
Referentiegletsjers
De World Glacier Monitoring Service (WGMS) monitort een set referentiegletsjers verspreid over 19 bergzones. De massabalans van deze gletsjers is sinds het einde van de jaren 80 negatief, wat betekent dat ze over het algemeen krimpen.
Mondiale schattingen
Naast de specifieke referentiegletsjers zijn er wereldwijde schattingen van de jaarlijkse massabalans (zoals berekend door Zemp et al.). Deze data bevatten onzekerheidsmarges om de betrouwbaarheid van de schattingen aan te geven.
Mondiale zeespiegel
Er is een direct verband tussen gletsjersmelt en de gemiddelde mondiale zeespiegel. Gegevens van diverse satellietgebaseerde datasets — waaronder CSIRO, AVISO, CMEMS, Colorado University en NASA — tonen een nauwe overeenstemming over de jaarlijkse variaties en de stijging op de lange termijn ten opzichte van het gemiddelde van 2000-2019. Let op: De basislijn van deze gegevens is in augustus 2026 gewijzigd om rekening te houden met de gemeenschappelijke dataperiode van de beschikbare datasets.
Waarom zijn gletsjers belangrijk?
Gletsjers vormen een belangrijke waterreserve. Hun smeltwater tijdens het droge seizoen biedt water voor menselijk gebruik. Het verlies van gletsjers kan daarom leiden tot een verminderde seizoensgebonden waterbeschikbaarheid, wat gevolgen heeft voor het leven van velen.
Wanneer gletsjers smelten — zoals gebeurt in de afgelopen 30 jaar waarvoor gedetailleerde metingen beschikbaar zijn — komt het water in de oceanen terecht. Dit verhoogt de zeespiegel, wat impact kan hebben op kustgemeenschappen.
Hoe zijn gletsjers veranderd?
De balans tussen de toename van massa door sneeuwval en het ijsverlies (bekend als de massabalans) bepaalt hoe een gletsjer in de loop der tijd verandert:
- Terugtrekking: Smelten aan de onderzijde van de gletsjer kan ervoor zorgen dat de terminus (het uiteinde) zich terugtrekt naar hogere en koudere hoogten.
- Vooruitgang: Verhoogde sneeuwval kan ervoor zorgen dat de gletsjer stroomafwaarts vordert, totdat deze wordt gestopt door verhoogde smelting bij de terminus.
- Interactie met de oceaan: Als de terminus in de oceaan ligt, kan warmer water de gletsjer doen smelten, waardoor deze sneller stroomt en meer ijsbergen produceert.
Gletsjers zijn niet alleen gevoelig voor veranderingen in temperatuur en sneeuwval, maar ook voor andere elementen zoals zeewatertemperatuur, vochtigheid, bewolking en de vraag of neerslag valt als regen of sneeuw.
Kwantificering van het verlies
Omdat het onpraktisch is om duizenden gletsjers wereldwijd in detail te meten, monitort de World Glacier Monitoring Service referentiegletsjers in 19 bergzones. De massabalans van deze gletsjers is de afgelopen 31 jaar negatief geweest.
Het cumulatieve massaverlies sinds 1976 bedraagt ongeveer 20 meter "waterequivalent". Waterequivalent is de diepte van het water die we op de gletsjers zouden krijgen als al het verloren ijs en de sneeuw zouden smelten. Omdat sneeuw en ijs zeer verschillende dichtheden kunnen hebben (afhankelijk van de compactheid en ingesloten lucht), zorgt het gebruik van waterequivalent voor consistentie tussen de metingen.
Langere tijdreeksen tonen aan dat gletsjers zich al sinds de 19e eeuw op de lange termijn terugtrekken.
Hoe wordt de massabalans gemeten?
De massabalans wordt gemeten met uiteenlopende technieken:
Meting van ijsverlies en accumulatie:
- Meetpalen (stakes): Palen worden diep in het oppervlak van de gletsjer geslagen. Naarmate het ijs smelt, komt er meer van de paal vrij, waardoor het verlies gekwantificeerd kan worden.
- Sneeuwputten: Door putten te graven kan worden vastgesteld hoeveel verse sneeuw zich heeft opgehoopt.
- Sonderingen: Door met een sonde door verse sneeuw naar het harde ijs eronder te gaan.
- Analyse van lagen: Het bestuderen van de jaarlijkse sneeuwithlagen die zichtbaar zijn in gletsjerspleten (crevasses).
Remote sensing en technologie:
- Satellieten: De hoogte en vorm van gletsjers kunnen vanuit de ruimte worden in kaart gebracht met behulp van radars, sensoren voor zichtbaar licht en andere middelen.
- Gravitatieveld: Grote ijsmassa's kunnen worden gemonitord door specifieke wetenschappelijke missies die het zwaartekrachtveld van de aarde meten, zoals GRACE.
Waarom zijn gletsjers veranderd?
Gletsjers reageren op veranderingen in temperatuur, de sterkte van het zonlicht dat de gletsjer bereikt (beïnvloed door bewolking en albedo) en neerslag.
De stroomsnelheid van gletsjers kan ook worden beïnvloed door een verandering in de oppervlaktegradiënt. Dit kan gebeuren door veranderingen stroomafwaarts, zoals:
- Het verlies van ondersteunende ijsplaten (buttressing ice shelves).
- Veranderingen in basale smering door smeltwater, regenval of infiltratie van zeewater.
Elke gletsjer is onderhevig aan een unieke combinatie van deze factoren, waardoor de massabalans per gletsjer verschilt.
Het IPCC AR5 concludeerde dat "de robuustheid van de schattingen van het waargenomen massaverlies sinds de jaren 60, het vertrouwen in schattingen van natuurlijke variaties en interne variabiliteit uit langetermijngegevens van gletsjers, en ons begrip van de reactie van gletsjers op klimatologische drijfveren robuust bewijs leveren en derhalve een hoog vertrouwen geven dat een aanzienlijk deel van het massaverlies van gletsjers waarschijnlijk te wijten is aan menselijke invloed."
Bronnen en referenties
Glaciers (WGMS)
- Informatiebron: WGMS (2023, updated and earlier reports). Global Glacier Change Bulletin No. 5 (2020-2021). Zemp, M., Gärtner-Roer, I., Nussbaumer, S.U., Welty, E.Z., Dussaillant, I., and Bannwart, J. (eds.), ISC(WDS)/IUGG(IACS)/UNEP/UNESCO/WMO, World Glacier Monitoring Service, Zurich, Switzerland. doi:10.5904/wgms-fog-2023-09
Glaciers (Zemp et al.)
- Informatiebron: Zemp, M., Huss, M., Thibert, E. et al. Global glacier mass changes and their contributions to sea-level rise from 1961 to 2016. Nature 568, 382-386 (2019). https://doi.org/10.1038/s41586-019-1071-0
- Referentie: Zemp, Michael, Huss, Matthias, Thibert, Emmanuel, Eckert, Nicolas, McNabb, Robert, Huber, Jacqueline, Cogley, J. Graham. (2019). Global and regional glacier mass changes from 1961 to 2016 (Version 1.0.0) [Data set]. Zenodo. http://doi.org/10.5281/zenodo.1492141
Zeespiegel (Diverse bronnen)
- CSIRO: Watson, Christopher S., et al. Unabated global mean sea-level rise over the satellite altimeter era. Nature Climate Change 5, no. 6 (2015): 565. http://dx.doi.org/10.1038/nclimate2635
- AVISO: Legeais, J.-F., et al. An improved and homogeneous altimeter sea level record from the ESA Climate Change Initiative. Earth System Science Data, 10, 281-301 (2018). DOI: 10.5194/essd-10-281-2018
- CMEMS:
- Pujol, M.-I., et al. DUACS DT2014: the new multi-mission altimeter data set reprocessed over 20 years, Ocean Sci., 12, 1067-1090 (2016). doi: 10.5194/os-12-1067-2016
- Ablain, M., et al. Satellite altimetry-based sea level at global and regional scales, Surv Geophys., 38, 7-31 (2017). doi: 10.1007/s10712-016-9389-8
- Escudier, P. et al. Satellite radar altimetry: principle, geophysical correction and orbit, accuracy and precision, In CRC Book on satellite altimetry.
- Colorado: Nerem, R. S., et al. Climate-change–driven accelerated sea-level rise detected in the altimeter era. Proceedings of the National Academy of Sciences (2018).
- NASA:
- Beckley, B. D., et al. On the 'cal-mode' correction to TOPEX satellite altimetry and its effect on the global mean sea level time series. Journal of Geophysical Research: Oceans, 122. https://doi.org/10.1002/2017JC013090
- Beckley, B.D., et al. Assessment of the Jason-2 Extension to the TOPEX/Poseidon, Jason-1 Sea-Surface Height Time Series for Global Mean Sea Level Monitoring, Marine Geodesy, Vol 33, Suppl 1, 2010. DOI:10.1080/01490419.2010.491029
- Beckley, B., et al. (2021). Global Mean Sea Level Trend from Integrated Multi-Mission Ocean Altimeters TOPEX/Poseidon, Jason-1, OSTM/Jason-2, and Jason-3 Version 5.1. PO.DAAC, CA, USA. https://doi.org/10.5067/GMSLM-TJ151
Groetjes,