5-MeO-DMT heft soms de Ebbinghaus-illusie op

Psychedelica veroorzaken allerlei visuele vervormingen: van ademende muren en geometrische patronen tot complexe visuele landschappen bevolkt door volwaardige entiteiten. Soms beweren mensen dat ze hierin 'de Waarheid' zien — maar dat is gewoonlijk een spirituele, emotionele of persoonlijke waarheid.

Maar kunnen psychedelica ervoor zorgen dat je de wereld in de meest letterlijke zin duidelijker ziet? Zou het kunnen dat, te midden van de zee van visuele vervormingen die ze produceren, sommige patronen helderder worden waargenomen dan in onze normale, nuchtere waaktoestand?

Minstens soms lijkt het antwoord 'ja' te zijn. Onder invloed van 5-MeO-DMT, een krachtig psychedelicum, ervaarde ik een bijna volledige opheffing van de Ebbinghaus-illusie.

De Ebbinghaus-illusie

Bij de Ebbinghaus-illusie zijn twee cirkels fysiek even groot, maar zorgen de omringende cirkels ervoor dat de cirkel aan de rechterkant groter lijkt.

Deze illusie werd ontdekt door de Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus (1850–1909) en gepopulariseerd door Edward B. Titchener in een handboek over experimentele psychologie uit 1901.

Verschillende mensen ervaren de illusie in verschillende mate. Voor mij lijkt de cirkel aan de rechterkant ongeveer 10–20% groter, afhankelijk van mijn afstand tot het scherm en de grootte waarop de illusie wordt weergegeven. Ik heb mijn eigen vatbaarheid gemeten met een app die ik heb laten coderen met GPT-5.6 Sol: ik versleepde een schuifregelaar totdat de twee cirkels in mijn beleving even groot waren.

Het onderzoek-retraite van het Qualia Research Institute

In mei en juni 2026 nam ik deel aan het onderzoek-retraite van het Qualia Research Institute (QRI) in Tepoztlán, Mexico. Gedurende acht weken bestudeerde een team van natuurkundigen, wiskundigen, beeldend kunstenaars, gevorderde mediteerders, filosofen en rationele psychonauten jhana's (diepe meditatieve absorptiestanden) en 5-MeO-DMT (een krachtig psychedelicum dat legaal is in Mexico).

QRI is een non-profit organisatie die een nieuwe wetenschap van het bewustzijn opbouwt. Hun centrale uitgangspunten zijn:

• Bewustzijn is een relatief eenvoudige eigenschap van ons universum — eenvoudig genoeg voor evolutie om het te ontdekken.
• Bewustzijn heeft nuttige computationele eigenschappen — anders zou de evolutie er niet op zijn gaan vertrouwen.

Natuurkundigen bestuderen niet alleen gewone materie bij kamertemperatuur; ze bouwen ook deeltjesversnellers om exotische vormen van materie te creëren, die meer kunnen onthullen over de wiskundige wetten die ons universum beheersen. Op dezelfde manier bestudeert QRI exotische bewustzijnstoestanden, zoals die voortvloeien uit psychedelica, om de wiskundige principes achter de subjectieve ervaring te ontdekken.

Visuele illusies zijn om een vergelijkbare reden interessant: het zijn kleine scheurtjes in het weefsel van de normale waarneming — glitches die duidelijk maken dat er onderhuids actieve constructie plaatsvindt. Het bestuderen van hoe deze onregelmatigheden veranderen onder invloed van psychedelica kan verdere aanwijzingen bieden over bewustzijn als computationeel medium.

5-MeO-DMT: meer 'transcendelic' dan psychedelisch

We verbleven acht weken in Tepoztlán, waarvan één week gewijd was aan het verkennen van 5-MeO-DMT. Het is een kortwerkend psychedelicum waarvan de effecten ongeveer 10–20 minuten duren wanneer het wordt verdampt. Verdamping was onze gebruikelijke toedieningsmethode, omdat 5-MeO-DMT inactief is bij orale inname: enzymen in de darmen en lever breken het snel af.

Op mijn derde dag van exploratie verdampten we 5-MeO-DMT in stappen van ongeveer 3,4 mg, waarbij we tot drie doses binnen een tijdsbestek van een uur namen. De hoeveelheid van 3,4 mg was geschat op basis van de concentratie 5-MeO-DMT in de vloeistof.

5-MeO-DMT is een zeer abstract psychedelicum en, bij deze doses, niet erg visueel. Je ego kan volledig worden weggevaagd en je begrip van de realiteit op zijn kop worden gezet, terwijl je gewone concepten versmelten tot een uniforme massa. Maar dit alles gebeurt terwijl je visueel weinig meer ervaart dan geïntensiveerde kleuren in een 'hyper-HD'-stijl, een zekere afvlakking van het visuele veld naar twee dimensies en wellicht enkele minimale geometrische patronen.

Deze verhouding tussen mentale en visuele effecten onderscheidt 5-MeO-DMT van klassieke psychedelica zoals LSD, psilocybine en DMT. Het verschil kan voortkomen uit de neurofarmacologie: klassieke psychedelica werken primair als agonisten op serotonin 5-HT2a-receptoren, terwijl 5-MeO-DMT primair werkt als een 5-HT1a-receptor agonist — hoewel het ook activiteit vertoont bij de 5-HT2a-receptor. Het is een vreemde drug, en ik heb gehoord dat mensen het 'transcendelic' noemen. Ik vind dit label passend.

Ik nam een dosis van 3,4 mg via een 5-MeO-DMT vape-pen. Binnen 15 seconden was mijn ego inderdaad weggevaagd en werd mijn bewustzijn misschien wel 50 keer intenser per "eenheid van het waarnemingsveld". Dit is geen overdrijving: op somehow manier is alles in mijn ervaring intenser. "Verdomme, ik neem deze drug nooit meer," dacht ik bij mezelf. Maar 5-MeO-DMT werkt kort, en tien minuten later keerde mijn zelfbewustzijn terug — en veranderde ik van gedachte. Ik nam nog 1,7 mg, maar dat intensiveerde de ervaring niet verder. Een paar minuten later nam ik nog eens 3,4 mg. Dit verdiepte de ervaring enigszins, maar lang niet zoveel als de eerste dosis.

En dat was het moment waarop ik besloot naar de Ebbinghaus-illusie te staren. De piek was duidelijk voorbij en mijn gevoel van zelf was voldoende hersteld om mijn laptop te openen, maar over het algemeen waren de effecten van de drug nog steeds zeer uitgesproken.

De opheffing van de Ebbinghaus-illusie

Zoals ik al noemde, is 5-MeO-DMT geen erg visuele drug. Wanneer ik voor het eerst naar de illusie op mijn laptopscherm keek, zag deze er precies zo uit als wanneer ik nuchter ben: de oranje cirkel aan de rechterkant leek nog steeds groter.

Maar toen merkte ik dat wanneer ik mijn aandacht verplaatste naar het centrum van de afbeelding — naar de ruimte tussen de twee groepen cirkels — de schijnbare grootte begon te herbalanceren. Het was alsof het fysieke objecten waren die veldachtige duw- en trekkrachten op elkaar uitoefenden — of ballonnen die werden opgeblazen en leeggelaten.

De illusie was effectief onder wilsvormige controle (volitional control). Wanneer ik mijn aandacht naar een van de twee groepen cirkels verplaatste, zag het eruit zoals wanneer ik nuchter ben. Wanneer ik mijn aandacht naar het centrum verplaatste, verdween het verschil in grootte bijna volledig. De overgang tussen deze twee toestanden was vloeiend.

Klassieke psychedelica kunnen de illusie juist versterken

Een studie uit 2025, "Psilocybin alters visual contextual computations", rapporteert dat psilocybine de Ebbinghaus-illusie met 38% (bij een dosis van 5 mg) en 59% (bij een dosis van 10 mg) versterkt ten opzichte van een placebo. Omdat klassieke psychedelica 5-HT2a-agonisten zijn, zou ik — zeer voorbehouden — verwachten dat dit effect ook geldt voor andere klassieke psychedelica, zoals LSD en DMT. De voorkeur van 5-MeO-DMT voor 5-HT1a is mogelijk de sleutel tot de opheffing van de illusie.

Sinds mijn terugkeer van het retraite heb ik geen psychedelische trip meer gehad, dus ik kan niet zeggen of andere psychedelica de illusie voor mij versterken of verzwakken.

Andere deelnemers rapporteerden hetzelfde effect

Onder de andere deelnemers aan het retraite die een effect van 5-MeO-DMT op de illusie opmerkten, rapporteerden allen dat de illusie zwakker werd.

Een deelnemer die ik sprak, rapporteerde ook dat de illusie onder wilsvormige controle stond, maar blijkbaar op een andere manier dan bij mij. Deze persoon vergeleek het met een Necker-kubus die men doelbewust kan laten omslaan tussen twee interpretaties.

Een latere 5-MeO-DMT trip verzwakte de illusie niet

Na de trip die ik hierboven beschreef, had ik nog een 5-MeO-DMT trip — bij een hogere dosis. Tijdens de afname keek ik opnieuw naar de Ebbinghaus-illusie en zag ik geen verandering in de relatieve schijnbare grootte van de cirkels. De perceptuele effecten waren minimaal: de contextuele cirkels leken verticale groepen van drie aan weerszijden te vormen, maar hadden geen effect op de grootte.

Ik heb geen goede theorie over waarom de opheffing de ene keer wel gebeurde en de andere keer niet.

Aanwijzingen voor bewustzijn als computationeel medium

Mijn ervaring van de opheffing voelde opvallend fysiek aan: de cirkels leken objecten die veldachtige duw- en trekkrachten op elkaar uitoefenden totdat ze een evenwicht bereikten. Dit is mogelijk meer dan toeval.

Er bestaan elektromagnetische theorieën over bewustzijn die postuleren dat bewustzijn een elektromagnetisch fenomeen is. Sommige van deze theorieën beweren zelfs dat bewustzijn het elektromagnetische veld is zoals dit van binnenuit wordt ervaren. In deze visie is wat wij "het elektromagnetische veld" noemen een beschrijving vanuit het derde persoonsperspectief van het onderliggende fenomeen, terwijl bewustzijn het aspect vanuit het eerste persoonsperspectief is.

Niet elk patroon in het elektromagnetische veld zou worden ervaren als menselijk bewustzijn. Misschien zou het grootste deel van deze patronen neerkomen op simpele "qualia-witte ruis". Alleen onder de juiste omstandigheden, met de juiste soorten zelf-interactie, zou activiteit in het veld complexe patronen vormen die overeenkomen met momenten van menselijke ervaring met complexe zelfreflectie.

Ik beweer dit niet met zekerheid — integendeel. Mijn waarschijnlijkheid voor de EMF-theorieën is ongeveer 65%. Maar na het ervaren van veldachtige interacties tussen cirkels in mijn visuele veld onder invloed van 5-MeO-DMT, heb ik dit percentage met ongeveer 5% naar boven bijgesteld.

Zoals ze in wetenschappelijke papers schrijven: verder onderzoek is nodig. Het kostte 300 biljoen proton-proton botsingen in de LHC om het bestaan van het Higgs-boson te bevestigen, wat slechts één klein bouwsteen is van de fysieke realiteit. Hebben we 300 biljoen 5-MeO-DMT trips nodig om bewustzijn te begrijpen? Waarschijnlijk niet — of in ieder geval nog niet. We zijn nog niet op het stadium dat we een definitieve theorie van bewustzijn kunnen testen tegen een groot aantal precieze observaties. Bewustzijnsonderzoek is momenteel zeer pre-paradigmatisch.

Maar een studie met een paar dozijn 5-MeO-DMT trips zou geweldig zijn. Hoeveel 5-MeO-DMT is er nodig voordat de reductie van de illusie überhaupt optreedt? Wat is de relatie tussen de dosis en de sterkte van de reductie? Welk wiskundig model beschrijft de veldachtige duw-/trekeffecten het best — en hoe correspondeert dit met bestaande theorieën in de natuurkunde?

Dit zijn de vragen die een grotere studie zou kunnen proberen te beantwoorden.